സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുത്തുവയ്ക്കും, പിന്നെ നോക്കില്ല; ഈ ശീലം ഓർമയെ ബാധിക്കുമോ? എന്താണ് ഡിജിറ്റൽ ക്ലട്ടർ

‘ഇത് പിന്നീട് വായിക്കാം’, ‘ഇത് മറക്കരുത്’, ‘ഇത് ഒരിക്കൽ പരീക്ഷിക്കണം’... സോഷ്യൽ മീഡിയ സ്ക്രോൾ ചെയ്യുന്നതിനിടെ ഇങ്ങനെ തോന്നിയാൽ ഉടൻ സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുക്കും. റെസിപ്പി, വർക്ക്‌ഔട്ട്, വസ്ത്രങ്ങളുടെ ഡിസൈൻ, യാത്രാ സ്ഥലങ്ങൾ, പുസ്തകങ്ങൾ, മേക്കപ്പ് ടിപ്സ്, പ്രചോദന വാക്കുകൾ തുടങ്ങി എന്തുമാകാം ആ സ്ക്രീൻഷോട്ടിൽ.

പക്ഷേ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ? അതേ സ്ക്രീൻഷോട്ട് ഫോണിലെ ഗാലറിയിൽ എവിടെയോ കിടക്കും. വീണ്ടും തുറന്ന് നോക്കിയോ എന്നു പോലും ഓർമയുണ്ടാകില്ല. ഇത്തരത്തിൽ നൂറുകണക്കിന്, ചിലപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് സ്ക്രീൻഷോട്ടുകൾ ഫോണിൽ കിടക്കുന്നത് പലർക്കും പരിചിതമായ കാര്യമാണ്.

ദിവസം മുഴുവൻ കാണുന്ന ഓരോ വിവരവും ഓർത്തുവയ്ക്കാൻ നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് കഴിയില്ല. അതിനാൽ പിന്നീട് ആവശ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് തോന്നുന്ന വിവരങ്ങൾ ഫോണിൽ സൂക്ഷിച്ചുവയ്ക്കുന്നത് ഒരു തരത്തിൽ ഓർമയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള ‘സംഭരണി’ ഉപയോഗിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ കോ​ഗ്നിറ്റീവ് ഓഫ്‌ലോഡിങ് (cognitive offloading) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുത്തുകഴിഞ്ഞാൽ ‘ഇത് ഇനി നഷ്ടപ്പെടില്ല’ എന്നൊരു ആശ്വാസവും ലഭിക്കും. അത് പിന്നീട് ഉപയോഗിച്ചില്ലെങ്കിലും, ആ നിമിഷത്തിൽ വിവരം സുരക്ഷിതമായി സൂക്ഷിച്ചുവെന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാകും. ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു വിവരമല്ല, ഭാവിയിൽ ചെയ്യാനാഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യമാണ്.

പാചകം ചെയ്യണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാൾ റെസിപ്പി സേവ് ചെയ്യുന്നു. ഫിറ്റാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാൾ വർക്ക്‌ഔട്ട് വീഡിയോയുടെ സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുക്കുന്നു. യാത്ര പോകണമെന്ന് കരുതുന്ന ഒരാൾ ഒരു മനോഹരമായ സ്ഥലത്തിന്റെ ചിത്രം സൂക്ഷിക്കുന്നു. അതായത് ആ സ്ക്രീൻഷോട്ട് ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തേക്കാൾ നമ്മുടെ ഭാവിയിലെ നമ്മളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാം.

‘ഇപ്പോൾ വേണ്ട, പക്ഷേ പിന്നീട് ആവശ്യം വന്നേക്കാം’ എന്ന ചിന്തയാണ് പല സ്ക്രീൻഷോട്ടുകൾക്കും പിന്നിൽ. ഒരു റെസിപ്പി ഇപ്പോൾ പാചകം ചെയ്യില്ലെങ്കിലും പിന്നീട് ആവശ്യമാകാം. അങ്ങനെ ഓരോ സ്ക്രീൻഷോട്ടും ചെറിയൊരു ‘പിന്നീട്’ ആയി ഫോണിൽ കിടക്കും.

ആയിരക്കണക്കിന് ചിത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു പ്രത്യേക സ്ക്രീൻഷോട്ട് കണ്ടെത്തുന്നത് തന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടാകാം. ഇതിനെ ഡിജിറ്റൽ ക്ലട്ടർ എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്കം അമിതമായി ശേഖരിക്കുകയും ക്രമീകരിക്കാനോ ഇല്ലാതാക്കാനോ ബുദ്ധിമുട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവത്തെ ഡിജിറ്റൽ ഹോർഡിംഗ് എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇതിലും രസകരമായൊരു കാര്യമുണ്ട്. 2026 ഓഗസ്റ്റിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മെമ്മറി ആൻഡ് കോ​ഗ്നീഷൻ എന്ന വിഷയത്തിൽ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുക്കുന്നത് പിന്നീട് ആ വിവരം ഓർത്തെടുക്കുന്നതിനെ ബാധിക്കാമെന്ന് കണ്ടെത്തി.

വിവരം സ്വന്തം ഓർമയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നതിന് പകരം ഫോണിൽ സുരക്ഷിതമായി ഉണ്ടെന്ന് കരുതുന്നതിലൂടെ തലച്ചോറിന്റെ ഓർമിക്കാനുള്ള ശ്രമം കുറയുന്നതാകാം. എന്നാൽ സ്ക്രീൻഷോട്ട് എടുക്കുന്നത് എല്ലാവരുടെയും ഓർമയെ ഒരേ രീതിയിൽ ബാധിക്കുമെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് പറയാനാവില്ല.

ഉപയോഗിക്കുമെന്ന് തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ മാത്രം സൂക്ഷിക്കുക. പ്രധാനപ്പെട്ടവ പ്രത്യേക ആൽബങ്ങളിലോ ഫോൾഡറുകളിലോ ക്രമീകരിക്കാം. മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഗാലറിയിലെ സ്ക്രീൻഷോട്ടുകൾ പരിശോധിച്ച് ഇനി ആവശ്യമില്ലാത്തവ നീക്കം ചെയ്യുന്നതും സഹായിക്കും.