കേരളത്തിന്റെ ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ ദേവീ ആരാധനയ്ക്ക് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമാണുള്ളത്. ദുർഗ, ഭഗവതി, ഭദ്രകാളി, രാജരാജേശ്വരി, വന ദുർഗ തുടങ്ങിയ വിവിധ സങ്കൽപ്പങ്ങളിലാണ് കേരളത്തിലെ പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. തിരുവനന്തപുരം മുതൽ കാസർ കോട് വരെയുള്ള പ്രധാന ദേവീ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ചിലത് ജില്ലാക്രമത്തിൽ പരിചയപ്പെടാം.

തിരുവനന്തപുരം

ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിലെ ആറ്റുകാലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ദേവിയുടെ അനു ഗ്രഹത്തിനായി കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ഭക്തർ എത്തുന്നു. ലോകപ്രശസ്തമായ ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാലയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രത്യേകത. ദേവിയെ ആദിപരാശക്തിയുടെ ഭാവത്തിലാണ് ഭക്തർ ആരാധിക്കുന്നത്.

കൊല്ലം

കൊട്ടാരക്കര മഹാഗണപതി ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്ര പാരമ്പര്യം

കൊല്ലം ജില്ലയിൽ നിരവധി ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും ദുർഗാ ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രാദേശിക ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും പ്രത്യേക സ്ഥാനമു ണ്ട്. ഗ്രാമദേവതാ സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ ജില്ലയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ കാണാം.

പത്തനംതിട്ട

മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ദുർഗാസങ്കൽപ്പത്തി ലുള്ള ഭഗവതിയാണ് പ്രധാന ദേവത. വിദ്യ, സമ്പത്ത്, കുടുംബക്ഷേമം എന്നിവയ്ക്കായി ഭക്തർ ഇവിടെ പ്രാർഥിക്കുന്നു.

ആലപ്പുഴ

ചെട്ടികുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രം

മാവേലിക്കരയ്ക്കടുത്തുള്ള ചെട്ടികുളങ്ങരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണിത്. ചെട്ടികുളങ്ങര അമ്മയുടെ അനുഗ്രഹം തേടി നിരവധി ഭക്തർ എത്തുന്നു. കുംഭഭരണി മഹോത്സവവും കെട്ടുകാഴ്ചയും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകളാണ്.

കണിച്ചുകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രം

ചേർത്തലയിലെ കണിച്ചുകുളങ്ങരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാന ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണിത്. ദേവീ ആരാധനയ്ക്കും ഉത്സവാചാരങ്ങൾക്കും പ്രസിദ്ധ മായ ക്ഷേത്രമാണിത്. പ്രദേശത്തിന്റെ ആചാരപാരമ്പര്യത്തിൽ കണിച്ചുകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രത്തിന് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.

കോട്ടയം

കുമാരനല്ലൂർ ദേവീക്ഷേത്രം

കോട്ടയം ജില്ലയിലെ കുമാരനല്ലൂരിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് ഇത്. ദേവിയെ ദുർഗാ സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു. തൃക്കാർത്തിക മഹോത്സവവും ദീപാലങ്കാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകതകളാണ്.

എറണാകുളം

ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. രാജരാജേശ്വരി സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ദേവിയാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഗുരുതി വഴിപാടിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്തുന്നു.

തൃശൂർ

കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

കേരളത്തിലെ പ്രധാന ശക്തിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ഭദ്രകാളി സങ്കൽപ്പത്തിലാണ് ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്. ഭരണി മഹോത്സവം ക്ഷേത്ര ത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷമാണ്. കേരളത്തിലെ ശക്തിആരാധനയുടെ ചരിത്രത്തിൽ കൊടുങ്ങ ല്ലൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സുപ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്.

ചേർപ്പ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ചേർപ്പിലുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട ഭഗവതി ക്ഷേത്രമാണിത്. ദേവീ ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാതന ആചാരങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.

പാലക്കാട്

ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രം

പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കല്ലേക്കുളങ്ങരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രം. ദേവിയുടെ വ്യത്യസ്തമായ ആരാധനാ രൂപമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകത. പാലക്കാടിന്റെ പ്രധാന ശക്തി ആരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി ഈ ക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നു.

മലപ്പുറം

കാടാമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കാടാമ്പുഴയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് കാടാമ്പുഴ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. വനദുർഗാ സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ദേവിയാണ് ഇവിടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതുപോലെ വിഗ്രഹപ്രതിഷ്ഠയില്ല എന്നതാണ് പ്രധാന പ്രത്യേകത. പൂമൂടലും മുട്ടറുക്കലും പ്രധാന വഴിപാടുകളാണ്.

തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

അങ്ങാടിപ്പുറത്തെ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം കേരളത്തിലെ പ്രധാന ദേവീക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ എന്ന പേരി ലാണ് ദേവി അറിയപ്പെടുന്നത്. പൂരമഹോത്സവം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രധാന ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ്.

കോഴിക്കോട്

വരയ്ക്കൽ ശ്രീ ദുർഗാദേവി ക്ഷേത്രം

കോഴിക്കോട് നഗരത്തിലെ പ്രധാന ദുർഗാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വരയ്ക്കൽ ദുർഗാദേവി ക്ഷേത്രം. ദുർഗാദേവിയാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി വിവിധ പൂജകളും വഴിപാടുകളും ഭക്തർ നടത്തിവരുന്നു.

പുതൂർ ദുർഗാദേവി ക്ഷേത്രം

കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പുതൂരിലുള്ള ദുർഗാദേവി ക്ഷേത്രമാണ് ഇത്. ദുർഗാദേവിയെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠയായി ആരാധിക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. പ്രദേശത്തെ ദേവീ ആരാധനാ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.

കണ്ണൂർ

മുഴക്കുന്ന് മൃദംഗശൈലേശ്വരി ക്ഷേത്രം

കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മുഴക്കുന്നിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ദേവീക്ഷേത്രമാണ് മൃദംഗശൈലേശ്വരി ക്ഷേത്രം. ദേവിയെ വിവിധ ശക്തിസങ്കൽപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ആരാധിക്കുന്നു. വടക്കൻ കേരളത്തിലെ പ്രധാന ദേവീ ആരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.

കാസർകോട്

മധൂർ അനന്തേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവീ ആരാധന

കാസർകോട് ജില്ലയിലെ മധൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണിത്. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ മഹാഗണപതിയും അനന്തേശ്വരനുമാണെങ്കിലും ദേവീ ആരാധ നയ്ക്കും ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ സ്ഥാനമുണ്ട്.

കേരളത്തിൽ തിരുവനന്തപുരം മുതൽ കാസർകോട് വരെ ദേവീ ആരാധനയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ ആചാരങ്ങളും ഐതിഹ്യങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു. ദുർഗ, ഭഗവതി, ഭദ്രകാളി, രാജരാജേശ്വരി, വനദുർഗ തുടങ്ങിയ വിവിധ ഭാവങ്ങളിലുള്ള ആരാധനകൾ കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യ ത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഓരോ ക്ഷേത്രത്തിനും അതിന്റേതായ ഐതിഹ്യങ്ങളും വഴിപാടുകളും ഉത്സവങ്ങളും ആരാധനാരീതികളും ഉണ്ടെന്നതാണ് ഇവയുടെ പ്രത്യേകത.