മണ്ണിൽ പിറന്ന ഒരു ബാലന്റെ കുസൃതികളിലും കളിചിരികളിലും പോലും ദൈവികതയുടെ മഹത്തായ സന്ദേശം കാണാൻ കഴിയുന്ന അപൂർവമായ ആഘോഷമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണ ജയന്തി. ബാല്യത്തിന്റെ നിഷ്കളങ്കതയും സ്നേഹത്തിന്റെ മാധുര്യവും ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയും ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആഴവും ഒരുമിച്ച് പകരുന്ന ദിവ്യസാന്നിധ്യമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണൻ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനം ഒരു മതാചരണം മാത്രമല്ല, തലമുറകളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ഭക്തിയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും ആഘോഷം കൂടിയാണ്.

മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ എട്ടാമത്തെ അവതാരമായാണ് ശ്രീകൃഷ്ണനെ ഹിന്ദു വിശ്വാസം കാണുന്നത്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമി തിഥിയും രോഹിണി നക്ഷത്രവും ചേരുന്ന പുണ്യദിനമാണ് കേരളത്തിൽ അഷ്ടമിരോഹിണി എന്ന പേരിൽ ആഘോഷിക്കുന്നത്. ഗോകുലാഷ്ടമി, കൃഷ്ണാഷ്ടമി, ജന്മാഷ്ടമി, ശ്രീ ജയന്തി, ശ്രീകൃഷ്ണ ജയന്തി എന്നീ പേരുകളിലും ഈ ദിനം അറിയപ്പെടുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ മഥുരയിലെ കാരാഗൃഹത്തിൽ വസുദേവരുടെയും ദേവകിയുടെയും എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവതരിച്ചുവെന്നാണ് പുരാണവിശ്വാസം.

അധർമ്മം ശക്തിപ്പെട്ട കാലത്ത് ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി മഹാവിഷ്ണു കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ അവതരിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയാണ് ഈ ആഘോഷ ത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അർധരാത്രിയിൽ ജനിച്ച കൃഷ്ണനെ വസുദേവർ അമ്പാടിയിലെ നന്ദഗോപരുടെയും യശോദയുടെയും അടുത്തെത്തിച്ചു. അവിടെയാണ് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ചത്. വെണ്ണമോഷണവും കൂട്ടുകാരോടൊത്തുള്ള കളികളും പശുക്കളോടുള്ള സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ കൃഷ്ണന്റെ ബാലലീലകൾ ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങളായി മാറി. പിന്നീട് കംസന്റെ അധർമ്മത്തിന് അന്ത്യം കുറിക്കുകയും കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ അർജുനന് ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിച്ച് കർത്തവ്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും മഹത്തായ സന്ദേശം നൽകുകയും ചെയ്തു.

കേരളത്തിൽ അഷ്ടമിരോഹിണിക്ക് ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾക്കൊപ്പം വലിയ ജനകീയ പങ്കാളിത്തവുമുണ്ട്. കുട്ടികളെ ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും രാധയായും ഗോപികമാരായും ഗോപന്മാരായും അണിയിച്ചൊരുക്കുന്നത് ആഘോഷത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. വീടുകളിൽ അരിമാവ് കൊണ്ട് കൃഷ്ണന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ വരയ്ക്കുന്നതും വെണ്ണ, അവൽ, പാൽ, പഴങ്ങൾ, നെയ്യ് തുടങ്ങിയവ നിവേദിക്കുന്നതും പതിവാണ്. ബാലഗോകുലങ്ങളുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ നടക്കുന്ന ശോഭായാത്രകൾ അഷ്ടമിരോഹിണിയുടെ ജനകീയ മുഖമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. കൃഷ്ണവേഷമണിഞ്ഞ കുട്ടികൾ, രാധ, ഗോപികമാർ, ഗോപന്മാർ, യശോദ, നന്ദഗോപൻ തുടങ്ങിയ കഥാപാത്രങ്ങൾ അണിനിരക്കുന്ന യാത്രകളിൽ കൃഷ്ണലീലകളെ ആസ്പദമാക്കിയ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഭജനകളും വാദ്യമേളങ്ങളും ഉണ്ടാകും. ഉറിയടി, കൃഷ്ണലീലാ അവതരണം തുടങ്ങിയവയും പല പ്രദേശങ്ങളിലെയും ആഘോഷങ്ങൾക്ക് മാറ്റുകൂട്ടുന്നു.

അഷ്ടമിരോഹിണി ദിവസം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അഭിഷേകം, അലങ്കാരം, പ്രത്യേക നിവേദ്യം, ഭജന, ഭാഗവതപാരായണം, ദീപാരാധന, പാതിരാത്രി പൂജ തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. ഗുരുവായൂർ, അമ്പലപ്പുഴ, തിരുവമ്പാടി, കാലടി തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പ്രത്യേക പൂജകളും ഭക്തിപരിപാടികളും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പാൽപ്പായസം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ക്ഷേത്രനിവേദ്യങ്ങൾ കൃഷ്ണഭക്തിയുടെ പാരമ്പര്യവുമായി ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ജനനം അർധരാത്രിയിലായതിനാൽ ജന്മമുഹൂർത്തത്തിലെ പൂജയ്ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഭക്തർ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുകയും കൃഷ്ണനാമജപം, ഭജന, ഭാഗവതപാരായണം എന്നിവ നടത്തുകയും ജന്മപൂജയ്ക്കുശേഷം പ്രസാദം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ആചാരത്തിനും ആരോഗ്യസ്ഥിതിക്കും അനുസരിച്ച് പൂർണ ഉപവാസമോ പഴവർഗങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചുള്ള വ്രതമോ സ്വീകരിക്കുന്നവരുമുണ്ട്.

2026-ലെ അഷ്ടമിരോഹിണി സെപ്റ്റംബർ 4 വെള്ളിയാഴ്ച, ചിങ്ങം 19ന് ആചരിക്കുന്നു. അന്നത്തെ നിശീതകാലം ഏകദേശം രാത്രി 11.56 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 5 പുലർച്ചെ 12.41 വരെയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പഞ്ചാംഗ രീതികൾ അനുസരിച്ച് സമയത്തിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. കൃത്യസമയം പ്രാദേശിക പഞ്ചാംഗവും ക്ഷേത്രാചാരവും അനുസരിച്ച് പരിശോധിക്കണം. ശ്രീകൃഷ്ണ ജയന്തി നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത് സ്നേഹത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും കർത്തവ്യ ബോധത്തിന്റെയും വഴിയിലൂടെ ജീവിതത്തെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണമെന്ന സന്ദേശമാണ്. ബാലകൃഷ്ണന്റെ നിഷ്കളങ്കത മുതൽ ഗീതോപദേശകന്റെ ജ്ഞാനം വരെയുള്ള കൃഷ്ണ ജീവിതം മനുഷ്യന് നൽകുന്ന പാഠങ്ങൾ കാലാതീതമാണ്.