തിരുവാതിര നാളില്‍ കൂവളം ശിവന് സമര്‍പ്പിക്കുന്നത് അത്യന്തം പവിത്രമായ ആചാരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദിവസം പ്രത്യേകിച്ച് ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നതിനാല്‍, കൂവളം സമര്‍പ്പിക്കുന്നത് ശിവപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ നി വേദ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു. കൂവളത്തിന്റെ മൂന്ന് ഇലകള്‍ ത്രിമൂര്‍ത്തികളെയും ശിവന്റെ ത്രിനേത്രത്തെയും ത്രീഗുണങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതായാണ് വിശ്വാസം.

പഴമക്കഥകള്‍ പ്രകാരം, കൂവളം വൃക്ഷം പാര്‍വതി ദേവിയുടെ കഠിന തപസ്സിന്റെ ഫലമായി ഉത്ഭവിച്ച വിശുദ്ധവൃക്ഷമാണ്. ശിവനെ ലഭിക്കാന്‍ പാര്‍വതി ദീര്‍ഘകാലം തപസ്സ് ചെയ്തപ്പോള്‍, അവളുടെ തപസ്സില്‍ നിന്നുയര്‍ന്ന ശുദ്ധതയാണ് കൂവള വൃക്ഷത്തില്‍ പ്രതിഫലിച്ചതെന്നും ഐതീഹ്യം പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് കൂവളം ശിവന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട നിവേദ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം, കൂവളം വൃക്ഷത്തില്‍ ദേവതകളുടെ സാന്നിധ്യം നിത്യമായി നിലനില്‍ക്കുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വേരില്‍ ബ്രഹ്മാവിന്റെയും, തണ്ടില്‍ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെയും, ഇലകളില്‍ ഭഗവാന്‍ ശിവന്റെയും സാന്നിധ്യം ഉണ്ടെന്നും അതിനാല്‍ ഒരു കൂവളം ഇല തന്നെ ദേവതാ കൃപയുടെ ചിഹ്നമാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

ശിവപുരാണത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ഒരു കഥയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഒരിക്കല്‍ ഒരു വേട്ടക്കാരന്‍ ശിവരാത്രി രാത്രിയില്‍ അറിവില്ലാതെ ശിവലിംഗത്തിനുമുകളില്‍ കൂവളത്തിന്റെ ഇലകള്‍ വീഴ്ത്തി. അതിന്റെ ഫലമായി അവന് ശി വാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുകയും പാപങ്ങളില്‍ നിന്നെല്ലാം മോചിതമാകുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവത്തെ തുടര്‍ന്ന് കൂവളത്തിന്റെ മഹത്വം പുരാണങ്ങളില്‍ കൂടുതല്‍ ഉയര്‍ന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. തിരുവാതിരയും ശിവാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദിനമായതിനാല്‍ ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത ഇവിടെ ആഴത്തില്‍ പ്രകടമാണ്.

അങ്ങനെ, തിരുവാതിര നാളില്‍ കൂവളം സമര്‍പ്പിക്കുന്നത് ശിവഭക്തിയുടെ ശുദ്ധചിഹ്നം, പാര്‍വ്വതിയുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയുടെ പ്രതീകം, ത്രിമൂര്‍ത്തികളുടെ അനുഗ്രഹം, പാപമോചനത്തിന്റെ പ്രതീകം എന്നി നിലകളില്‍ തലമുറകളായി പാലിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പുണ്യാചാരമാണ്.