ശ്രീകൃഷ്ണഭക്തിക്ക് കേരളത്തിന്റെ ക്ഷേത്ര പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമാണുള്ളത്. ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും ഗുരുവായൂരപ്പനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും നവനീതകൃഷ്ണനായും വിവിധ ഭാവങ്ങളിലാണ് ഭഗവാൻ കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. ഓരോ ക്ഷേത്രത്തിനും തനതായ ഐതിഹ്യങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ഉത്സവങ്ങളും വഴിപാടുകളുമുണ്ട്. കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ പത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പരിചയപ്പെടാം.

1. ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം – തൃശൂർ

‘ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം’, ‘ദക്ഷിണ ദ്വാരക’ എന്നീ പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. ശ്രീകൃഷ്ണ സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഗുരുവായൂരപ്പനാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. കേരളീയ വാസ്തുശൈലിയും പുരാതന ചുവർചിത്രങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, വാർഷിക ഉത്സവം എന്നിവ പ്രധാന വിശേഷങ്ങളാണ്.

2. അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം – ആലപ്പുഴ

കേരളത്തിലെ ഏഴ് മഹാ വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. പാർത്ഥസാരഥി സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള ഭഗവാനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നിവേദ്യമാണ് അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം. കേരളീയ വാസ്തുശൈലിയും ദശാവതാരം ആലേഖനം ചെയ്ത ചുവർചിത്രങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്.

3. തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം – കോട്ടയം

പുരാതന ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് കോട്ടയം ജില്ലയിലെ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. ദിവസത്തിന്റെ വളരെ നേരത്തെ തന്നെ നട തുറക്കുന്നതും നിശ്ചിത ഇടവേളകളിൽ നിവേദ്യം അർപ്പിക്കുന്നതും ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രത്യേകതകളാണ്. അഷ്ടമി രോഹിണിയും വാർഷിക ഉത്സവവും വിശേഷമായി ആചരിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് ആയിരത്തിലേറെ വർഷങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമുണ്ടെന്നാണ് വിശ്വാസം.

4. തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം – കണ്ണൂർ

തളിപ്പറമ്പിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം വടക്കൻ കേരളത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ കൃഷ്ണക്ഷേത്രമാണ്. കംസവധത്തിനു ശേഷമുള്ള ഉഗ്രഭാവത്തിലുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണ സങ്കൽപ്പമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറയപ്പെടുന്നത്. തൃച്ചംബരം ഉത്സവവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പ്രത്യേക ചടങ്ങുകളും ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണ്.

5. ആറന്മുള പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം – പത്തനംതിട്ട

പമ്പാനദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ആറന്മുള പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം അർജുനന്റെ സാരഥിയായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ള പ്രസിദ്ധ വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്രമാണ്. ആറന്മുളയു ടെ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവുമായ പാരമ്പര്യവുമായി ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. ആറന്മുള ഉത്രട്ടാതി വള്ളംകളി, വള്ളസദ്യ, അഷ്ടമി രോഹിണി തുടങ്ങിയവ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധ പ്പെട്ട പ്രധാന വിശേഷങ്ങളാണ്.

6. തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം – തൃശൂർ

തൃശൂർ നഗരത്തിലെ പ്രധാന ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം. തൃശൂർ പൂരത്തിലെ പ്രധാന പങ്കാളികളിലൊന്നായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് പൂരാഘോഷങ്ങളിൽ നിർണായക സ്ഥാനമുണ്ട്. ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം ഭഗവതിക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. അഷ്ടമിരോഹിണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ഇവിടെ ആചരിക്കു ന്നു.

7. കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം – കണ്ണൂർ

കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ചിറക്കൽ പ്രദേശത്തുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമാണ് കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം. അഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത നവനീതകൃഷ്ണനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ ബാലഭാവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭക്തിസങ്കൽപ്പമാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം. വിഷുക്കണിക്കും ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

8. മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം – ആലപ്പുഴ

ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ബാലകൃഷ്ണ സങ്കൽപ്പത്തിലു ള്ള ഈ ദർശനം ഭക്തരെ ഏറെ ആകർഷിക്കുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണ വിശേഷദിനങ്ങൾ ഇവിടെ ഭക്തിപൂർവം ആചരിക്കുന്നു.

9. മലയിൻകീഴ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം – തിരുവനന്തപുരം

തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ മലയിൻകീഴ് പ്രദേശത്തെ പ്രശസ്തമായ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമാണ് മലയിൻകീഴ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണാരാധനയും പരമ്പരാഗത പൂജകളും ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ പ്രധാന കൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ മലയിൻകീഴ് ക്ഷേത്രത്തിനും പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.

10. മുഖത്തല ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം – കൊല്ലം

കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമാണ് മുഖത്തല ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം മനോഹരമായ കേരളീയ വാസ്തുശൈലിക്കും ശില്പസൗന്ദര്യത്തി നും പേരുകേട്ടതാണ്. ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ ഇവിടെ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്നു.

കേരളത്തിലെ ഈ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഓരോന്നും ഭഗവാന്റെ വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനായും അമ്പലപ്പുഴയിൽ പാർത്ഥസാരഥിയായും ആറന്മുളയിൽ അർജുനന്റെ സാരഥിയായും മാവേലിക്കരയിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും തൃച്ചംബരത്ത് ഉഗ്രഭാവത്തിലുള്ള കൃഷ്ണനായും ഭഗവാൻ ഭക്തർക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ആചാരങ്ങളിലും ഉത്സവങ്ങളിലും നിവേദ്യങ്ങളിലും ക്ഷേത്രകലകളിലും വൈവിധ്യമുണ്ടെങ്കിലും ഇവയെല്ലാം ഒരേ കൃഷ്ണഭക്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത മുഖങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആരാധനാകേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല, കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന അമൂല്യ പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിയാണ്.