കേരളത്തിന്റെ കിരീടമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന കാസർകോട് ജില്ല, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭാഷകളുടെയും സംസ്കാരങ്ങളുടെയും ഒരു വലിയ കലവറയാണ്. പ്രാചീന ശിലായുഗ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകളായ ചെങ്കല്ലറകളും നന്നങ്ങാടികളും മുനിയറകളും ഈ മണ്ണിൽ മനുഷ്യാധിവാസം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവുകളാണ്. 'കാഞ്ഞിര മരങ്ങളുടെ കൂട്ടം' എന്നർത്ഥമുള്ള കാസറഗോഡ് എന്ന പദം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രരേഖകളിൽ പോലും ഇടംപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. മായിലർ കോട്ടകൾ പടുത്തുയർത്തിയ ഗോത്ര രാജാക്കന്മാരുടെയും ബുദ്ധ-ജൈന മതങ്ങളുടെയും സ്വാധീനം ജില്ലയുടെ സ്ഥലനാമങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും ഇന്നും പ്രതിഫലിക്കുന്നു.

കാസർകോടിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രം കുമ്പള രാജവംശം, വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം, ഇക്കേരി നായ്ക്കന്മാർ, മൈസൂർ സുൽത്താൻമാർ എന്നിവരിലൂടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയിലാണ് എത്തിനിൽക്കുന്നത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശിവപ്പ നായ്ക്ക് പണികഴിപ്പിച്ച ബേക്കൽ കോട്ടയും ചന്ദ്രഗിരി കോട്ടയും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തെ വിളിച്ചോതുന്നു. 1792-ലെ ശ്രീരംഗപട്ടണം ഉടമ്പടിയോടെ ടിപ്പു സുൽത്താനിൽ നിന്നും ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഈ പ്രദേശം കൈവശപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് 1862-ൽ ഇത് മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഗമായ സൗത്ത് കാനറ ജില്ലയിലെ ഒരു താലൂക്കായി മാറി.

ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര ചരിത്രത്തിൽ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്ന അധ്യായമാണ് കാസർകോടിന്റേത്. സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും ജന്മിത്വത്തിനുമെതിരെ നടന്ന കയ്യൂർ സമരം ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട കർഷക പോരാട്ടമായിരുന്നു. 1943-ൽ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട കയ്യൂർ രക്തസാക്ഷികളുടെ സ്മരണകൾ ഇന്നും ഈ മണ്ണിന് ആവേശം പകരുന്നു. കൂടാതെ കാടകം വനസത്യാഗ്രഹം, ഉപ്പ് സത്യാഗ്രഹം, ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരം എന്നിവയിലും ജില്ലയിലെ ധീരരായ നേതാക്കൾ സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ഖാദി പ്രചരണം, അയിത്തോച്ചാടനം തുടങ്ങിയ ഗാന്ധിയൻ സമരമാർഗ്ഗങ്ങൾക്കും കാസർകോട് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.

സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെ 1956 നവംബർ 1-ന് കാസർകോട് കേരളത്തിന്റെ ഭാഗമായി. കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന ഹോസ്ദുർഗ്, കാസർകോട് എന്നീ താലൂക്കുകളെ ഉൾപ്പെടുത്തി 1984 മെയ് 24-നാണ് കാസർകോട് എന്ന പുതിയ ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വന്നത്. ഇന്ന് മഞ്ചേശ്വരം, കാസർകോട്, ഹോസ്ദുർഗ്, വെള്ളരിക്കുണ്ട് എന്നിങ്ങനെ നാല് താലൂക്കുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ജില്ല വികസനത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക സമന്വയത്തിന്റെയും പാതയിൽ മുന്നേറുകയാണ്.