ഗുജറാത്തിൽ ഗർബയും ദാണ്ഡിയയും, പശ്ചിമബംഗാളിൽ ദുർഗാപൂജ; അറിയാം ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങളും ആചാരങ്ങളും

ദുർഗാദേവിയുടെ ആരാധനയും സരസ്വതീപൂജയും രാമന്റെ വിജയത്തെ അനുസ്മരിക്കുന്ന ദസറയും വർണാഭമായ ഗർബനൃത്തവും ബൊമ്മക്കൊലുവുമെല്ലാം നവരാത്രിയുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന മുഖങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ആചാരങ്ങളോടെയും വിശ്വാസങ്ങളോടെയും നവരാത്രി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ആരാധനാരീതികളിൽ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മയും അധർമ്മത്തിനുമേൽ ധർമ്മവും വിജയം നേടുന്നു എന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ ഉത്സവം പകരുന്നത്.

കേരളത്തിൽ പൂജവയ്പ്പും വിദ്യാരംഭവും

കേരളത്തിൽ നവരാത്രി വിദ്യാദേവതയായ സരസ്വതിയുടെ ആരാധനയ്ക്കാണ് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി നാളിൽ പുസ്തകങ്ങളും പഠനോപകരണങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും തൊഴിൽ ഉപകരണങ്ങളുമെല്ലാം പൂജയ്ക്കായി സമർപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് പൂജവയ്പ്പ്. മഹാനവമി ദിനത്തിൽ പൂജ തുടരുകയും വിജയദശമി നാളിൽ പൂജയെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിജയദശമി വിദ്യാരംഭത്തിനും വിശേഷപ്പെട്ട ദിവസമാണ്.

കുട്ടികളെ ആദ്യാക്ഷരം എഴുതിക്കുന്ന ചടങ്ങിലൂടെ അറിവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് ആനയിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വീടുകളിലും സരസ്വതീപൂജ നടക്കുന്നു. സംഗീതം, നൃത്തം തുടങ്ങിയ കലകൾ അഭ്യസിക്കുന്നവരും തങ്ങളുടെ ഉപകരണങ്ങൾ പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. അറിവിനോടുള്ള ആദരവും പഠനത്തോടുള്ള സമർപ്പണവുമാണ് ഈ ആചാരങ്ങളുടെ അന്തഃസത്ത.

പശ്ചിമബംഗാളിൽ ദുർഗാപൂജ

നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ രൂപം നൽകുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ് പശ്ചിമബംഗാൾ. ഇവിടെ ദുർഗാപൂജ വലിയ ഉത്സവമായാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. ദുർഗാദേവി മഹിഷാസുരനെ വധിച്ച് തിന്മയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ സ്മരണയാണ് ആഘോഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രം.

ദുർഗാദേവിയുടെയും കുടുംബദേവതകളുടെയും വിഗ്രഹങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് മനോഹരമായ പന്തലുകൾ ഒരുക്കുന്നു. കലാപരമായ അലങ്കാരങ്ങളും വിളക്കുകളും സംഗീതവും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളും ആഘോഷങ്ങൾക്ക് മാറ്റുകൂട്ടുന്നു. മഹാഷ്ടമി, മഹാനവമി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ പ്രത്യേക പൂജകളും ആചാരങ്ങളും നടക്കുന്നു. വിജയദശമി നാളിൽ വിഗ്രഹങ്ങൾ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നതോടെ ആഘോഷങ്ങൾക്ക് സമാപനമാകുന്നു. ദുർഗാദേവി സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു എന്ന വിശ്വാസവും ഈ ആചാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഗുജറാത്തിൽ ഗർബയും ദാണ്ഡിയയും

ഗുജറാത്തിലെ നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങളുടെ മുഖ്യ ആകർഷണം ഗർബയും ദാണ്ഡിയ റാസുമാണ്. ദേവിയുടെ ശക്തിയെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും വർണാഭമായ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് കൂട്ടമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.

ദേവിയുടെ പ്രതീകമായി ദീപം തെളിയിച്ച മൺപാത്രം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ടാണ് പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഗർബ ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനു ചുറ്റും വൃത്താകൃതിയിൽ ചുവടുവച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ദാണ്ഡിയയിൽ അലങ്കരിച്ച ചെറിയ വടികൾ പരസ്പരം തട്ടിക്കൊണ്ടാണ് നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്. സംഗീതവും താളവും ഭക്തിയും ഒത്തുചേരുന്ന ഈ ആഘോഷം രാത്രികാലങ്ങളിൽ വലിയ ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെയാണ് നടക്കുന്നത്. ഭക്തിയോടൊപ്പം സാമൂഹിക ഐക്യവും സൗഹൃദവും വളർത്തുന്ന ആഘോഷം കൂടിയാണിത്.

കർണാടകയിൽ മൈസൂർ ദസറ

കർണാടകയിലെ മൈസൂർ ദസറ നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിയുടെ ആരാധനയ്ക്കാണ് ഇവിടെ പ്രധാന്യം. മഹിഷാസുരനെ വധിച്ച ദേവിയുടെ വിജയത്തെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് മൈസൂർ കൊട്ടാരവും നഗരവും ദീപാലങ്കാരങ്ങളാൽ മനോഹരമാക്കുന്നു.

രാജകീയ പാരമ്പര്യം വിളിച്ചോതുന്ന ഘോഷയാത്രയാണ് മൈസൂർ ദസറയുടെ പ്രധാന ആകർഷണം. അലങ്കരിച്ച ആനകളും കുതിരകളും കലാസംഘങ്ങളും സംഗീതവാദ്യക്കാരും ഘോഷയാത്രയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത കലാരൂപങ്ങൾ, സംഗീതപരിപാടികൾ, പ്രദർശനങ്ങൾ എന്നിവയും ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മതപരമായ വിശ്വാസത്തോടൊപ്പം കർണാടകയുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവും വിളിച്ചോ തുന്ന ഉത്സവമാണിത്.

തമിഴ്നാട്ടിൽ ബൊമ്മക്കൊലു

തമിഴ്നാട്ടിൽ നവരാത്രിക്കാലത്ത് വീടുകളിൽ ബൊമ്മക്കൊലു ഒരുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. പടികളിൽ വിവിധതരം പാവകളും ദേവീദേവന്മാരുടെ രൂപങ്ങളും പുരാണകഥകളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള പ്രതിമകളും നിരത്തിവയ്ക്കുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ ഗ്രാമജീവിതവും പ്രകൃതിയും ക്ഷേത്രങ്ങളും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ചെറു മാതൃകകളും ഒരുക്കാറുണ്ട്.

ദുർഗ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നീ ദേവതകളുടെ ആരാധനയ്ക്കും ഈ ആഘോഷത്തിൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പരസ്പരം വീടുകൾ സന്ദർശിക്കുകയും ഭക്തിഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സന്ദർശകർക്ക് സുന്ദൽ പോലുള്ള പരമ്പരാഗത വിഭവങ്ങൾ നൽകുന്ന പതിവുമുണ്ട്. കലയും ഭക്തിയും കുടുംബബന്ധങ്ങളും സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മയും സമന്വയിക്കുന്ന ആഘോഷമാണ് ബൊമ്മക്കൊലു.

തെലങ്കാനയിൽ ബത്തുകമ്മ

തെലങ്കാനയിലെ ബത്തുകമ്മ ഉത്സവം നവരാത്രിക്കാലത്തെ ശ്രദ്ധേയമായ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാണ്. പ്രകൃതിയോടും പൂക്കളോടുമുള്ള ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിൽ വിവിധതരം കാലാനുസൃത പൂക്കൾ അടുക്കുകളായി നിരത്തി മനോഹരമായ പൂക്കൂമ്പാരങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു. ഇവയാണ് ബത്തുകമ്മ.

സ്ത്രീകൾ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് ബത്തുകമ്മയ്ക്കു ചുറ്റും വട്ടംകൂടി പാട്ടുപാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ പൂക്കളാൽ ഒരുക്കിയ ബത്തുകമ്മ ജലാശയങ്ങളിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ സമൃദ്ധിക്കും കുടുംബക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള പ്രാർഥനകളും ഈ ആഘോഷത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. തെലങ്കാനയുടെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രതീകം കൂടിയാണ് ബത്തുകമ്മ.

ഉത്തരേന്ത്യയിൽ രാമലീലയും ദസറയും

ഉത്തരേന്ത്യയിലെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും നവരാത്രി ശ്രീരാമന്റെ ജീവിതകഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. രാമായണത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ നാടകീയമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന രാമലീല ഈ കാലത്തെ പ്രധാന സാംസ്കാരിക പരിപാടിയാണ്.

രാവണനെതിരായ ശ്രീരാമന്റെ വിജയത്തെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് വിജയദശമി നാളിൽ രാവണന്റെയും കുംഭകർണന്റെയും മേഘനാദന്റെയും വലിയ പ്രതിമകൾ കത്തിക്കുന്ന ചടങ്ങ് പല സ്ഥലങ്ങളിലും നടക്കുന്നു. അധർമ്മത്തിനുമേൽ ധർമ്മം വിജയിക്കുന്നു എന്ന സന്ദേശമാണ് ഇതിലൂടെ നൽകുന്നത്. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ആയുധപൂജയും വാഹനപൂജയും വിജയദശമി ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്.

ഹിമാചൽപ്രദേശിൽ കുളു ദസറ

ഹിമാചൽപ്രദേശിലെ കുളു ദസറയ്ക്ക് സവിശേഷമായ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും വിജയദശമിയോടെ നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങൾ സമാപിക്കുമ്പോൾ കുളുവിൽ അന്നാണ് പ്രധാന ഉത്സവത്തിന് തുടക്കമാകുന്നത്.

പ്രാദേശിക ദേവതകളുടെ വിഗ്രഹങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച പല്ലക്കുകളിൽ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഭക്തജനങ്ങൾ ഘോഷയാത്രയായി എത്തുന്നു. രഘുനാഥ് ജിയുടെ ആരാധനയാണ് ആഘോഷ ത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. വിവിധ ഗ്രാമങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ദേവതകളെ ഒരുമിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന ചടങ്ങ് ഈ ഉത്സവ ത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ആചാരങ്ങളും നാടൻ കലകളും സംഗീതവും കൂട്ടായ്മയും ചേർന്ന കുളു ദസറ ഹിമാചൽപ്രദേശിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഘടസ്ഥാപനവും ആയുധ പൂജയും

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നവരാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഘടസ്ഥാപനം എന്ന ചടങ്ങിലൂടെ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു. പൂജയ്ക്കായി കലശം സ്ഥാപിച്ച് ഒൻപത് ദിവസവും പ്രത്യേക ആരാധനകൾ നടത്തുന്നു. ദുർഗാദേവിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പൂജകളും ഭജനകളും പല വീടുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടക്കുന്നു.

വിജയദശമി ദിനത്തിൽ ആയുധങ്ങളും തൊഴിൽ ഉപകരണങ്ങളും വാഹനങ്ങളും പൂജിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. പരസ്പരം ആപ്തവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകൾ കൈമാറി ആശംസകൾ നേരുന്ന ആചാരവും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. സ്വർണത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഈ ഇലകൾ കൈമാറുന്നത് ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും സമൃദ്ധിയുടെയും പ്രതീക്ഷയോടെയാണ്.

നവരാത്രി നൽകുന്ന സന്ദേശം

ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നവരാത്രി വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിൽ വിദ്യാരംഭത്തിനും സരസ്വതീ പൂജയ്ക്കും പ്രാധാന്യമുള്ളപ്പോൾ പശ്ചിമബംഗാളിൽ ദുർഗാപൂജയും ഗുജറാത്തിൽ ഗർബയും കർണാടകയിൽ മൈസൂർ ദസറയും തമിഴ്നാട്ടിൽ ബൊമ്മക്കൊലുവും ആഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യ ആകർഷണങ്ങളാകുന്നു. ഉത്തരേന്ത്യയിൽ രാമന്റെ വിജയവും രാവണവധവും ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രധാന സന്ദേശമായി മാറുന്നു.

ആചാരങ്ങളിലെ ഈ വൈവിധ്യം ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക സമ്പന്നതയാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ദേവീശക്തിയുടെ ആരാധനയും ധർമ്മത്തിന്റെ വിജയവും അറിവിന്റെ പ്രാധാന്യവും പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവും സാമൂഹിക ഐക്യവുമെല്ലാം നവരാത്രി ആഘോഷങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.

ആരാധനാരീതികൾ പലതാണെങ്കിലും വിശ്വാസത്തിന്റെ വെളിച്ചം ഒന്നാണ്. തിന്മയെ അകറ്റി നന്മയെ സ്വീകരിക്കാനും അജ്ഞാനത്തെ നീക്കി അറിവിന്റെ പാതയിലൂടെ മുന്നേറാനും നവരാത്രി നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം എല്ലാവരുടെയും ജീവിതത്തിൽ സമാധാനവും ഐശ്വര്യവും സന്തോഷവും നിറയ്ക്കട്ടെ.