വിനായക ചതുർഥി അഥവാ ഗണേശ ചതുർഥി, പരമശിവന്റെയും പാർവതിദേവിയുടെയും പ്രിയ പുത്രനായ ഗണപതിയുടെ അവതാരദിനമായി ഹിന്ദുക്കൾ ഭക്തിപൂർവ്വം ആഘോഷിക്കുന്ന മഹാ പുണ്യദിനമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുർഥിയിലാണ് ഈ ഉത്സവം ആചരിക്കുന്നത്. വിഘ്നങ്ങളെ അകറ്റി ജ്ഞാനവും ഐശ്വര്യവും പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന വിഘ്നേശ്വരന്റെ ജന്മദിനമായതിനാൽ ഈ ദിവസം അതീവ പ്രാധാന്യമർഹി ക്കുന്നു. സെപ്റ്റംബർ പതിനഞ്ചാം തീയതിയാണ് ഈ വർഷം വിനായക ചതുർഥി.
പാർവതിദേവിയുടെ സൃഷ്ടി
ഒരു ദിവസം പാർവതിദേവി കൈലാസത്തിൽ സ്നാനത്തിനൊരുങ്ങുകയായിരുന്നു. ആരും അകത്ത് കടക്കരുതെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ദേവി തന്റെ ദേഹത്തിലെ മഞ്ഞളും ചന്ദനവും ചേർത്ത് ഒരു മനോഹര ബാലന്റെ രൂപം നിർമിച്ചു. അതിൽ ദേവി ജീവൻ പകർന്നു. ആ ബാലൻ പാർവതിയുടെ പുത്രനായി ജനിച്ചു.
ദേവി ബാലനോട് പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് വരുന്നതുവരെ ആരെയും അകത്ത് പ്രവേശിപ്പിക്കരുത്.” അമ്മയുടെ കല്പനയെ ദൈവവചനമായി കരുതി ബാലൻ വാതിലിൽ കാത്തുനിന്നു.
ശിവനും ബാലനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം
അൽപസമയത്തിനുശേഷം മഹാദേവനായ ശിവൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. അകത്ത് കടക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ബാലൻ വഴിമുടക്കി. “അമ്മയുടെ അനുവാദമില്ലാതെ ആരും അകത്ത് കടക്കരുത്,” എന്ന് ബാലൻ ഉറച്ചുനിന്നു. ശിവഗണങ്ങൾ ബാലനെ മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ ആരെയും വഴിവിട്ടില്ല. ശക്തനായ ബാലനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ ശിവഗണങ്ങൾ ശിവനോട് വിവരം അറിയിച്ചു. അവസാനം മഹാദേവൻ തന്നെ യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ദിവ്യായുധങ്ങളുടെ പ്രഹരങ്ങൾക്കിടയിലും ബാലൻ ധീരമായി പോരാടി. ഒടുവിൽ ശിവൻ തന്റെ ത്രിശൂലം പ്രയോഗിച്ച് ബാലന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റി.
പാർവതിയുടെ ദുഃഖവും കോപവും
സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് പുറത്തുവന്ന പാർവതി തന്റെ പുത്രൻ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി. ദേവിയുടെ കോപം പ്രപഞ്ചത്തെ നടുക്കി. ദേവതകൾ എല്ലാവരും ശിവനെ അഭയം തേടി. പാർവതി പറഞ്ഞു: “എന്റെ പുത്രനെ ജീവനോടെ തിരികെ നൽകാതെ ഞാൻ ശാന്തയാകില്ല.”പ്രപഞ്ച സംരക്ഷണത്തിനായി ശിവൻ പുത്രനെ പുനർജീവിപ്പിക്കാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
ശിവൻ ഭൂതഗണങ്ങളോട് ഉത്തരദിക്കിലേക്ക് പോയി ആദ്യം കാണുന്ന ജീവിയുടെ തല കൊണ്ടുവരാൻ കല്പിച്ചു. അവർ ഒരു ആനക്കുട്ടിയെ കണ്ടു അതിന്റെ തല കൊണ്ടുവന്നു. ശിവൻ ആ തല ബാലന്റെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ദിവ്യശക്തിയാൽ ജീവൻ പകർന്നു. ബാലൻ വീണ്ടും ജീവിച്ചു എഴുന്നേറ്റു. പാർവതി ആനന്ദഭരിതയായി പുത്രനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
ഗണപതിയുടെ മഹത്വ പ്രഖ്യാപനം
ശിവൻ ബാലനെ അനുഗ്രഹിച്ച് ഇപ്രകാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു: നീ ഗണപതി — ഗണങ്ങളുടെ അധിപതി. നീ വിനായകൻ — സ്വതന്ത്രനായ നേതാവ്. നീ വിഘ്നേശ്വരൻ — വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കുന്നവൻ. ഏതു ശുഭകാര്യത്തിനുമുമ്പും ആദ്യം നിന്നെ ആരാധിക്കപ്പെടും. അങ്ങനെ ഗണപതി എല്ലാ ദേവതകളിലും പ്രഥമ പൂജ സ്വീകരിക്കുന്ന ദേവനായി.
പ്രദക്ഷിണത്തിന്റെ കഥ
ഒരു ദിവസം ശിവനും പാർവതിയും പുത്രന്മാരായ ഗണപതിയോടും കാർത്തികേയനോടും പറഞ്ഞു: “ആദ്യം ലോകം ചുറ്റി വരുന്നവന് മഹത്തായ ഫലം ലഭിക്കും.”കാർത്തികേയൻ തന്റെ മയൂരവാഹനത്തിൽ ലോകസഞ്ചാരത്തിനിറങ്ങി. ഗണപതി ശാന്തമായി മാതാപിതാക്കളെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. ഗണപതി പറഞ്ഞു: “മാതാപിതാക്കളാണ് എനിക്ക് സകലലോകവും.”ഈ ജ്ഞാനത്തെ ശിവപാർവതികൾ അത്യുന്നതമായി പ്രശംസിക്കുകയും ഗണപതിക്ക് വിജയഫലം നൽകുകയും ചെയ്തു. മാതാപിതൃഭക്തിയുടെ മഹത്ത്വം പഠിപ്പിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധ കഥയാണിത്.
മഹാഭാരതം എഴുതിയ ഗണപതി:
വ്യാസമഹർഷി മഹാഭാരതം രചിക്കുമ്പോൾ അത് എഴുതിവെക്കാൻ യോഗ്യനായ ഒരാളെ അന്വേഷിച്ചു. ഗണപതി അതിന് സമ്മതിച്ചു. പക്ഷേ ഒരു നിബന്ധന വെച്ചു: “ഞാൻ എഴുതാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഇടവേളയില്ലാതെ പറയണം.”വ്യാസനും തിരിച്ച് നിബന്ധന വെച്ചു: “ഓരോ ശ്ലോകത്തിന്റെയും അർഥം മനസ്സിലാക്കിയശേഷമേ എഴുതാവൂ.” അങ്ങനെ ഗണപതി മഹാഭാരതത്തിന്റെ ലേഖകനായി. ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ബുദ്ധിയുടെയും ദേവ നായ ഗണപതിയുടെ മഹത്വം ഇതിലൂടെ തെളിയുന്നു.
ചന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരവും ശാപവും
ഒരു വിനായക ചതുർഥിദിവസം ഗണപതി മൂഷികവാഹനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മൂഷികം ഇടറി. ഗണപതി താഴെ വീണത് കണ്ട് ചന്ദ്രദേവൻ ചിരിച്ചു. ഗണപതി കോപിച്ച് ശപിച്ചു: “ഇന്നത്തെ ദിവസം നിന്നെ കാണുന്നവർ അപവാദം കേൾക്കും.” ചന്ദ്രൻ ക്ഷമ ചോദിച്ചതിനുശേഷം ഗണപതി ശാപം ശമിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിനായക ചതുർഥി രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രദർശനം ഒഴിവാക്കണമെന്ന വിശ്വാസം പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
വിനായക ചതുർഥി ആചാരങ്ങൾ
കേരളത്തിലെ ഗണപതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെയാണ് ആചരിക്കുന്നത്.
പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ:
ഗണപതി ഹോമം, മോദകം, ഉണ്ട, അപ്പം തുടങ്ങിയ നൈവേദ്യങ്ങൾ. അഷ്ടദ്രവ്യ ഗണപതി ഹോമം, ഗജപൂജ, ആനയൂട്ടു, ഭജന, നാമജപം, അന്നദാനം
ഗൃഹങ്ങളിൽ മണ്ണുകൊണ്ട് ഗണപതി വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ച് പൂജിക്കുന്ന പതിവും വ്യാപകമാണ്. പൂജയ്ക്കുശേഷം വിഗ്രഹം ജലാശയങ്ങളിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നത് സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയം എന്ന സത്യത്തെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.
ആത്മീയ സന്ദേശം
വിനായക ചതുർഥിയുടെ കഥകൾ നൽകുന്ന പ്രധാന സന്ദേശങ്ങൾ: മാതാപിതാക്കളോടുള്ള ഭക്തി പരമപൂജ്യമാണ്. അഹങ്കാരം നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ജ്ഞാനവും വിവേകവും ശക്തിയെക്കാൾ ഉന്നതമാണ്. എല്ലാ ശുഭകാര്യങ്ങളും വിനായക സ്മരണയോടെ ആരംഭിക്കണം. ഭക്തിയും വിനയവും ഉള്ളവരുടെ വിഘ്നങ്ങൾ ദൈവകൃപയാൽ നീങ്ങും.
വിഘ്നങ്ങളെ അകറ്റി ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും ഐശ്വര്യവും സൗഭാഗ്യവും പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന മഹാഗണപതിയുടെ ജന്മസ്മരണയാണ് വിനായക ചതുർഥി. പാർവതിയുടെ മാതൃസ്നേഹം, ശിവന്റെ അനുഗ്രഹം, ഗണപതിയുടെ ജ്ഞാനവും വിനയവും ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭക്തർ ഓരോ ശുഭകാര്യത്തിനും മുമ്പ് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു:
“ഓം ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ.”
