'റിപ്പബ്ലിക് ദിനത്തിലെ ഡൽഹി മഴകൾ'; രവിശങ്കർ ഏറ്റത്തിൻ്റെ പംക്തി
പല ദശകങ്ങള്ക്ക് മുന്പ്, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലേക്ക് അടുക്കുന്ന കാലത്ത്, പഠനത്തിനായി ഞാന് ഡല്ഹിയിലേക്ക് വന്നു. അന്ന് അക്കാദമിക് ജീവിതം കൂടുതല് സൗമ്യമായിരുന്നു. ഇന്നത്തെപ്പോലെ കുരുക്കുപോലുള്ള പ്രവേശനപരീക്ഷകളും, കോച്ചിംഗ് ഫാക്ടറികളും, കട്ട്-ഓഫിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ദേശീയ ഹിസ്റ്റീരിയയും ഒന്നുമില്ല. സീറ്റുകള് ലഭ്യമായിരുന്നുവെങ്കില്, മാര്ക്കുകള് മോശമല്ലായിരുന്നുവെങ്കില്, ഉയര്ന്ന വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വാതിലുകള് തുറന്നു കിടന്നിരുന്നു. എനിക്ക് മുന്നില് മൂന്ന് ചോയ്സ് : സെന്റ് സ്റ്റീഫന്സ് കോളേജില് ഇക്കണോമിക്സ്, ഹിന്ദു കോളേജില് ഇംഗ്ലീഷ് ലിറ്ററേച്ചര്, കിരോരി മാല് കോളേജില് പൊളിറ്റിക്കല് സയന്സ്.
ഇക്കണോമിക്സ് ഞാന് ഉടന് തന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. എന്റെ കൗമാരകാല ഗണിതത്തില് രണ്ടും രണ്ടും ചേര്ന്നാല് പലപ്പോഴും ഇരുപത്തിരണ്ട് ആയിരുന്നു, ജിഡിപി എന്നത് ഒരു വിഷയത്തേക്കാള് ദൂരെയുള്ള, അധികാരാധിപത്യ രാജ്യത്തിന്റെ പേരുപോലെയാണ് തോന്നിയത്: വാര്ത്താപത്രങ്ങളില് എവിടെയോ വായിച്ചിരുന്ന സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ കീഴിലുള്ള ജിഡിആറിന്റെ ഏതോ ബന്ധുവെന്ന പോലെ. ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം എന്നെ ആഴത്തില് ആകര്ഷിച്ചു. പതിമൂന്നാം വയസ്സില് അച്ഛന് എന്റെ കൈയില് ടോള്സ്റ്റോയുടെ രചനകള് വെച്ചുതന്നതിന്റെ ഫലമായി, ഷേക്സ്പിയറെ ഒക്കെ ഞാന് അനായാസ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ ഉച്ചരിക്കുമായിരുന്നു. ഒരു താലിസ്മാന് പോലെ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം അത് എനിക്ക് കൈമാറിയത്. ഹാംലെറ്റിന്റെ , words, words' എന്ന വാക്യം ഞാന് പെട്ടെന്ന് തന്നെ മനസ്സിലാക്കി: വാക്കുകള് ശൂന്യമല്ല; അവയാണ് ചിന്തയുടെയും കലാപത്തിന്റെയും തൂണുകള്.
എന്നാല് എന്നില് മറ്റൊരു തീയും കത്തിയിരുന്നു. പതിനേഴാം വയസ്സില് ഞാന് ഒരു ഉഗ്ര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റും, എസ്.എഫ്.ഐയുടെ അഭിമാനകരമായ അംഗവുമായിരുന്നു. ഇന്ന് പിന്നോട്ടു നോക്കുമ്പോള് അത് മൂഢതയും റൊമാന്റിസവും ഒരുപോലെ തോന്നുന്നു, യൗവനകാലത്തെ എല്ലാ ആദര്ശങ്ങളെയും പോലെ. ചരിത്രം നമ്മുടെ പക്ഷത്താണെന്ന് ഞങ്ങള് വിശ്വസിച്ചു. മാര്ക്സിനെ പൂര്ണമായി മനസ്സിലാക്കാതെയും, ബ്രെഷ്റ്റിനെ അവന്റെ നിരാശ അനുഭവിക്കാതെയും, ഞങ്ങള് ഉദ്ധരിക്കുമായിരുന്നു. ''തത്ത്വചിന്തകര് ലോകത്തെ വ്യാഖ്യാനിച്ചിട്ടേയുള്ളൂ,'' മാര്ക്സ് എഴുതിയിരുന്നു, ''അതിനെ മാറ്റുക തന്നെയാണ് കാര്യം.'' ആ ഒരു വാക്യം മാത്രം ഞങ്ങളെ മദിപ്പിക്കാന് മതി. അതുകൊണ്ട് പൊളിറ്റിക്കല് സയന്സ് ഒരു വിഷയമല്ലായിരുന്നു; അത് ഒരു വിളിയായിരുന്നു.
അങ്ങനെ ഞാന് കിരോരി മാല് കോളജ് തിരഞ്ഞെടുത്തു, പൊളിറ്റിക്കല് സയന്സില് ബി.എയ്ക്ക് ചേര്ന്നു. എങ്കിലും എന്റെ യഥാര്ത്ഥ വിദ്യാഭ്യാസം ക്ലാസ് മുറികളിലല്ല, ഡി-സ്കൂള് കോഫി ഹൗസിലായിരുന്നു. അവിടെ ചൂട് ചായക്കും അതിലും വിലകുറഞ്ഞ സിഗരറ്റുകള്ക്കും ഒപ്പം, ക്ലാസ് യുദ്ധവും, സാമ്രാജ്യത്വവും, വിപ്ലവവും ഞങ്ങള് ചര്ച്ചചെയ്തു. വ്യക്തതയേക്കാള് ആവേശത്തോടെയാണ് പലപ്പോഴും. കൂടെ സുന്ദരികളെയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ചിരുന്നു; മാര്ക്സിസത്തെ ഏതൊരു പാഠപുസ്തകത്തേക്കാളും ശക്തമായി ഭൗതിക യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് നിലനിറുത്തിയത് അതാകാം.
ഡല്ഹിയിലെ എന്റെ ആദ്യ റിപ്പബ്ലിക് ഡേ ഇന്നും ഓര്മ്മയില് കുത്തിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ജനുവരി 26. ശീതകാലം ഇതിനകം കടുപ്പമുള്ളതായിരുന്നു, അതിനിടയില് മഴ പെയ്തു. ഒഴുകിയിറങ്ങുന്ന മഴയല്ല, ശരീരത്തിന്റെ അസ്ഥിമജ്ജയില് വരെ കയറിപ്പിടിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള മഴ. ഒരു സുഹൃത്ത് സാധാരണയായി, നാടോടിക്കഥയിലെ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു: ''ഡല്ഹിയില് എല്ലാ ജനുവരി 26-നും മഴ പെയ്യും. ഒരിക്കലും തെറ്റില്ല.'' ഞാന് വിശ്വസിച്ചു. കാലാവസ്ഥാ ശാസ്ത്രപരമായി അല്ലെങ്കിലും, പ്രതീകാത്മകമായി അത് സത്യമെന്നു തോന്നി. റിപ്പബ്ലിക് തന്നെ ഈ ആചാരപരമായ ശുദ്ധീകരണം, ഈ തണുത്ത ദീക്ഷ, ആവശ്യപ്പെടുന്നതുപോലെ.
കേരളത്തില് നിന്ന് വന്ന എനിക്ക് അത് വിചിത്രമായിരുന്നു. കേരളത്തില് ജനുവരി സൂര്യപ്രകാശത്തില് സമൃദ്ധമാണ്. അവിടെ റിപ്പബ്ലിക് ഡേ ലളിതമായിരുന്നു: സ്കൂളിലോ കോളേജിലോ കൂടിച്ചേര്ന്നു, പതാക ഉയര്ത്തി, ദേശീയഗാനം പാടി, ഒരുപക്ഷേ ഒരു ചെറിയ പ്രസംഗം കേട്ടു, പിന്നെ അവധിദിവസത്തിലേക്ക് പിരിഞ്ഞു. റിപ്പബ്ലിക് ഒരു പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നില്ല; അത് ഒരു തുടര്ച്ചയായിരുന്നു. ജനാധിപത്യം വിളിച്ചുപറയേണ്ട ഒന്നല്ലായിരുന്നു; ഉച്ചകഴിഞ്ഞ മഴപോലെ അത് സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഡല്ഹിയില്, എന്നാല്, റിപ്പബ്ലിക് ഡേ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടായിരുന്നു. പരേഡ്, ടാങ്കുകള്, മിസൈലുകള്, ക്രമീകരിച്ച ദേശസ്നേഹം. പിന്നീടുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തില് റെഡ് ഫോര്ട്ടില് നിന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി നടത്തുന്ന പ്രസംഗങ്ങളിലും അതേ ഊര്ജ്ജം തന്നെ: മഹാനാരായണങ്ങള്, വാഗ്ദാനങ്ങളുടെ ആശയമഴ, പദ്ധതികള്, മുദ്രാവാക്യങ്ങള്, കൃത്യമായി നിര്മ്മിച്ച വാക്കുകളിലെ കളി. ഒരിക്കല് ജവഹര്ലാല് നെഹ്രു ആ same മതിലുകളില് നിന്നാണ് ഇന്ത്യയുടെ ''വിധിയോടുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച''യെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകള് കവിതാപരവും, വിനയത്തോടെ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. ദശകങ്ങള്ക്കിടെ ആ സ്വരം മാറി. നെഹ്രുവിന്റെ കവിതയില് നിന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ അധികാരത്തിലേക്ക്, വാജ്പേയിയുടെ രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായ മിതത്വത്തില് നിന്ന് ഇന്നത്തെ പേശിയാര്ന്ന വാചാലതയിലേക്ക് നേതൃത്വത്തിന്റെ ഭാഷ കൂടുതല് ശബ്ദമുള്ളതും മൂര്ച്ചയുള്ളതും സംഘര്ഷപരവുമായിത്തീര്ന്നു.
അങ്ങനെ ഡല്ഹിയിലെ മഴ എനിക്ക് ഒരു രൂപകമായി. എന്റെ കേരളത്തിന്റെയും ഡല്ഹിയുടെയും ഇടയില് ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് ധാരണകള് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒന്ന് സൗമ്യമായ, തീരദേശീയമായ, വൈവിധ്യത്തില് നനഞ്ഞ, റിപ്പബ്ലിക് വിളിച്ചുപറയേണ്ട ഒന്നല്ല, ജീവിച്ചറിയേണ്ട യാഥാര്ത്ഥ്യമായ ഒരു ഇന്ത്യ. മറ്റൊന്ന് ഭൂഖണ്ഡീയമായ, തന്റെ നിലനില്പ്പ് നിരന്തരം അഭിനയിച്ചുകാണിക്കേണ്ട, ആകാംക്ഷാപൂര്ണമായ ഒരു ഇന്ത്യ.
റെഡ് ഫോര്ട്ടിന്റെ മതിലുകളില് നിന്ന് ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നത് ഏറ്റവും ശക്തമായി പ്രതിധ്വനിക്കുന്നത് വടക്കിലാണ് സംഖ്യാത്മകമായും രാഷ്ട്രീയമായും അധികാരം കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത്. ആ വാചാലത ഭൂമിശാസ്ത്രത്താലും, ജനസംഖ്യയാലും, ചരിത്രത്താലും രൂപപ്പെടുന്നു. വടക്ക് സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ, അതിക്രമങ്ങളുടെ, വിഭജനങ്ങളുടെ, സ്ഥിരമായ അസുരക്ഷയുടെ പൈതൃകം ഏറ്റുവാങ്ങി. തെക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് കേരളം, ഏറ്റുവാങ്ങിയത് നിശ്ശബ്ദമായ ഒന്നായിരുന്നു: സാക്ഷരത, പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങള്, കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയചിന്ത, ജയത്തിലേക്കാള് ചര്ച്ചയെ മുന്നിര്ത്തുന്ന സംസ്കാരം.
രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോര് ഒരിക്കല് രാഷ്ട്രത്തെ ദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നതിനെതിരെ മുന്നറിയിപ്പ് നല്കി. ''ദേശസ്നേഹം,'' അദ്ദേഹം എഴുതി, ''നമ്മുടെ അന്തിമ ആത്മീയ അഭയസ്ഥാനം ആവാന് കഴിയില്ല.''അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്ത്യ ഒരു കോട്ടയല്ല, ഒരു തോട്ടമായിരുന്നു.
മഹാത്മാ ഗാന്ധിയും ഇതേ ആശയം തന്നെ പറഞ്ഞു: ''എന്റെ വീട് നാലുവശവും മതിലുകള് കെട്ടി അടയ്ക്കാന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല... എല്ലാ ദേശങ്ങളുടെയും സംസ്കാരങ്ങള് എത്രയും സ്വതന്ത്രമായി എന്റെ വീട്ടിലൂടെ ഒഴുകണം എന്നാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.'' ഇവ മോണ്സൂണ് തത്ത്വചിന്തകളായിരുന്നു; തുറന്ന, പോഷിപ്പിക്കുന്ന, അഹിംസാപരമായ.
ഇന്ന് നമ്മുടെ മഴയുടെ സ്വഭാവം മാറിയിരിക്കുന്നു. അത് എല്ലായ്പ്പോഴും പോഷിപ്പിക്കുന്നതല്ല; ചിലപ്പോള് അത് പ്രളയമാവുന്നു, ചിലപ്പോള് മണ്ണൊലിപ്പിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയഭാഷ കടുപ്പപ്പെട്ടു: ബുര്ഖാ രാഷ്ട്രീയം, പ്രതീകാത്മക ശിക്ഷകള്, നാടകീയ കോപം, നേതൃത്വത്തിന്റെ പതുക്കെയുള്ള ക്ഷയം ഒരു പ്രകടനമായി മാറുന്നത്. ചിന്തയെക്കാള് വേഗത്തില് കോപം സഞ്ചരിക്കുന്ന കാലത്താണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്; ആശയധാര പലപ്പോഴും വേഷത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്ന കാലത്ത്.
എങ്കിലും ഇന്ത്യ എന്നും ആത്മാവില് മോണ്സൂണലാണ്. മഴ വിവേചനം കാണിക്കുന്നില്ല; അത് ക്ഷേത്രത്തിലും പള്ളിയിലും, കൊട്ടാരങ്ങളിലും ചേരികളിലും ഒരുപോലെ പെയ്യുന്നു. അത് ഒരേസമയം നശിപ്പിക്കുകയും പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരവും ഈ വൈരുദ്ധ്യം എന്നും ഉള്ക്കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ബോധധാരയുടെ ഒഴുക്കില് ഒരു അമീബ പോലെ അത് തുടര്ച്ചയായി വിഭജിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള് ജീവിതം വര്ധിപ്പിച്ച്, ചിലപ്പോള് അര്ത്ഥം ചിതറിച്ച്.
അതിനാല് ചോദ്യം മഴ പെയ്യുമോ എന്നതല്ല, നമ്മുടെ രാഷ്ട്രത്തെ പോഷിപ്പിക്കാന് നമുക്ക് ഏത് തരത്തിലുള്ള മഴ വേണമെന്നതാണ്. കോപത്തിന്റെ മഴയോ, സഹാനുഭൂതിയുടെ മഴയോ? തിരിച്ചറിവുകളെ കഠിനമാക്കുന്ന മഴയോ, അവയെ മൃദുവാക്കുന്ന മഴയോ? ജനാധിപത്യത്തെ കാഴ്ചയാക്കുന്ന മഴയോ, അതിനെ സംഭാഷണത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്ന മഴയോ?
ഡല്ഹിയിലെ ആ തണുത്ത ജനുവരി മഴയും കേരളത്തിലെ ചൂടുള്ള ജനുവരി സൂര്യനും തമ്മില് ഞാന് താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോള്, രണ്ടും ഇന്ത്യയുടേതാണെന്ന് ഞാന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. എന്നാല് അവയില് ഒന്ന് മാത്രമാണ് ഞാന് ഇപ്പോഴും വിശ്വസിക്കുന്ന റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ വീടുപോലെ തോന്നുന്നത്: സഹിഷ്ണുതയുള്ള, ശാന്തമായ, ഹിംസയില്ലാതെ വാദിക്കുന്ന, ക്രൂരതയില്ലാതെ രാഷ്ട്രീയമായ ഒരു റിപ്പബ്ലിക്.
ആ റിപ്പബ്ലിക് ആത്മഗാഥകള് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറയുന്നില്ല. മൃദുവായി പാടുന്നു, പതാക ഉയര്ത്തുന്നു. ഇന്ത്യയെ മനസ്സില് വന്ദിക്കുന്നു. ചരിത്രത്തിന്റെ മണ്സൂണ് ജലധാരകളില് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ 146 കോടി സ്വപ്നങ്ങളുടെ കടലാസ് തുണികളെ ഒഴുക്കി വിടുന്നു. അത് മതി.
Ravi Shankar writes about Delhi Republic Day celebrations
Subscribe to our Newsletter to stay connected with the world around you
Follow Samakalika Malayalam channel on WhatsApp
Download the Samakalika Malayalam App to follow the latest news updates
