ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളില്‍ ഏറ്റവും മഹത്തായ ശിവ ഭക്തി ദിനമായി ശിവരാത്രിയെ കണക്കാക്കുന്നു. പരമശിവന്റെ അനുഗ്രഹം നേടാന്‍ ഭക്തര്‍ ഉപവാസം, ജപം, പൂജ, അഭിഷേകം എന്നിവ നടത്തി അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മഹോത്സവമാണ് ശിവരാത്രി. ' ഇരുട്ടില്‍ നിന്ന് അറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് ' എന്ന ആശയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ദിനം ആണിത്.

പുരാണങ്ങള്‍ പ്രകാരം ശിവനും പാര്‍വതിയും വിവാഹിതരായ ദിനം ശിവരാത്രിയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാല്‍ ദാമ്പത്യ വിജയത്തിന് ഈ ദിവസം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്. മറ്റൊരു വിശ്വാസം പ്രകാരം, ഈ രാവിലാണ് പരമശിവന്‍ ലിംഗരൂപത്തില്‍ പ്രത്യക്ഷനായത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ശിവലിംഗാരാധനയ്ക്ക് ഈ ദിവസം അത്യന്തം പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ശിവരാത്രി രാവില്‍ ഉറക്കം ഒഴിക്കുന്നത് ആത്മശുദ്ധിക്കും പാപക്ഷയത്തിനും കാരണമാകും എന്നാണ് വിശ്വാസം.

ശിവരാത്രി വ്രതത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍

ശിവരാത്രി വ്രതം ഭക്തിപൂര്‍വ്വം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിലൂടെ മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും ആത്മീയ ഉന്നമനം ലഭിക്കുന്നു.

പ്രധാന അനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍:

പുലര്‍ച്ചെ ശുചിസ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതസങ്കല്‍പം എടുക്കുക. ദിനം മുഴുവന്‍ ഉപവാസം (നിര്‍ജലമോ ഫലാഹാരമോ) അവരവരുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുസരിച്ച് അനുഷ്ഠിക്കാം.

ശിവക്ഷേത്രദര്‍ശനം നടത്തുകയും കൂവള മാല ചാര്‍ത്തുകയും ധാര കഴിക്കുകയും, പൂജകള്‍, പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രജപം ശിവപുരാണം, രുദ്രം എന്നിവ പാരായണം ചെയ്യുകയും രാത്രി ഉറക്കം ഒഴിക്കുക, ഭജനകള്‍ പാടുകയുമാണ് ഭക്തര്‍ ചെയ്യുക

ധാര

ശിവാരാധനയിലെ ഏറ്റവും വിശിഷ്ടമായ രീതിയാണ് ധാര. ശിവലിംഗത്തിന്മേല്‍ തുടര്‍ച്ചയായി ജലം, പാല്‍, ഇളനീര്‍, തേന്‍, നെയ്യ് എന്നിവ ഒഴിച്ചു കൊണ്ടുള്ള അഭിഷേകമാണ് ധാര. ഇത് മനസ്സിലെ ദോഷങ്ങള്‍ ഒഴുക്കി കളഞ്ഞ് ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കുന്നു. ''ഓം നമശ്ശിവായ'' ജപത്തോടെ ധാര നടത്തുന്നത് വിശേഷ ഫലപ്രദമാണ്.

കൂവളമാല (ബില്വപത്രം)

ശിവാരാധനയില്‍ കൂവളയിലയ്ക്ക് അതിപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ത്രിദളമുള്ള ബില്വപത്രം ശിവന്റെ ത്രിനേത്രത്തെയും ത്രിഗുണങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. കൂവളമാല സമര്‍പ്പിക്കുന്നത് പാപനിവൃത്തിക്കും ഐശ്വര്യത്തിനും കാരണമാകുമെന്ന് വിശ്വാസം.

രുദ്രാക്ഷധാരണം

രുദ്രാക്ഷം ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ ചിഹ്നമായി കണക്കാക്കുന്നു. രുദ്രാക്ഷമാല ധരിക്കുന്നത് മനസ്സിന് ശാന്തിയും ഏകാഗ്രതയും നല്‍കുന്നു. ശിവഭക്തന്‍ രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ച് ജപം നടത്തുന്നത് ആത്മീയ ശക്തി വര്‍ധിപ്പിക്കും.

ഭസ്മധാരണം

വിഭൂതി അഥവാ ഭസ്മം ശിവന്റെ പ്രിയവസ്തുവാണ്. നെറ്റിയില്‍ ത്രിപുണ്ഡ്രമാക്കി ഭസ്മം ധരിക്കുന്നത് അഹങ്കാരനാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ''എല്ലാം നശ്വരം'' എന്ന തത്ത്വചിന്ത ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ് ഭസ്മം.

ശിവക്ഷേത്ര പ്രദക്ഷിണം

ശിവക്ഷേത്രത്തില്‍ പ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത് ശിവതത്ത്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ജീവിതം സഞ്ചരിക്കണമെന്ന സന്ദേശം നല്‍കുന്നു. സാധാരണയായി 3, 5, 11 പ്രദക്ഷിണങ്ങള്‍ ഭക്തര്‍ നടത്താറുണ്ട്. പ്രദക്ഷിണത്തിനിടെ ശിവനാമജപം നടത്തുന്നത് വിശേഷഫലം നല്‍കും.

പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം

''ഓം നമശ്ശിവായ'' എന്ന പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം ശിവാരാധനയിലെ ഹൃദയമന്ത്രമാണ്. മനശുദ്ധി നല്‍കുന്നു, ഭയം, സംഘര്‍ഷം കുറയ്ക്കുന്നു, ആത്മ ബോധം വളര്‍ത്തുന്നു. ശിവരാത്രി രാവില്‍ ഈ മന്ത്രം ലക്ഷങ്ങള്‍ ജപിക്കുന്നതിനെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ആരാധനയായി കാണുന്നു.

ശിവരാത്രി ഉറക്കം ഒഴിപ്പ്

രാത്രിയൊട്ടാകെ ഉറക്കമൊഴിച്ച് ശിവനാമ സങ്കീര്‍ത്തനം നടത്തുന്നത് മഹാപുണ്യകരമാണ്. നാലു യാമങ്ങളില്‍ നാലു പൂജകള്‍ നടത്തുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി വിശിഷ്ടമാണ്.

ശിവരാത്രി വെറും ഒരു ഉത്സവമല്ല;

ആത്മപരിശുദ്ധിയുടെയും ഭക്തിയുടെയും ദിനമാണ് ശിവരാത്രി. ഉപവാസം, ജപം, ധ്യാനം, അഭിഷേകം എന്നിവയിലൂടെ ശിവതത്ത്വത്തെ ആത്മാവില്‍ അനുഭവിക്കുന്ന അവസരമാണ് ശിവരാത്രി. ഭക്തി പൂര്‍വ്വം ആചരിച്ചാല്‍ ശാന്തിയും ഐശ്വര്യവും ആത്മോന്നതിയും പ്രാപ്യമാകും.

ബലി തര്‍പ്പണം

കുംഭമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്‍ദ്ദശിയില്‍ (ഫെബ്രുവരി-മാര്‍ച്ച്) ആചരിക്കുന്ന മഹാശിവരാത്രിയില്‍, ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും പിതൃക്കള്‍ക്കായി നടത്തുന്ന ബലിതര്‍പ്പണമാണ് ശിവരാത്രി ബലി.

കേരളത്തില്‍ പിതൃതര്‍പ്പണത്തിന് പേരുകേട്ട പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങള്‍ ആലുവ മണപ്പുറം, തിരുവല്ലം പരശുരാമക്ഷേത്രം, വര്‍ക്കല പാപനാശം, തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദ ക്ഷേത്രം, തിരുനെല്ലി പാപനാശിനി തീര്‍ത്ഥം, കോഴിക്കോട് വരയ്ക്കല്‍ കടപ്പുറം എന്നിവയാണ്. കൂടാതെ പയ്യാംമ്പലം ബീച്ച്, പാലക്കാട് തിരുവില്വാമല, കൊല്ലം മുനീശ്വരന്‍ കോവില്‍ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലും വലിയ തോതില്‍ തര്‍പ്പണം നടക്കുന്നു. പിതൃക്കളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാനും മോക്ഷത്തിനും ഈ ബലി ഉത്തമമായി കരുതപ്പെടുന്നു.

ശിവരാത്രി ബലിയും വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളും:

ബലിതര്‍പ്പണം: ശിവരാത്രി ദിനത്തില്‍, സാധാരണയായി പുലര്‍ച്ചെയാണ് പിതൃക്കള്‍ക്ക് ബലിയിടുന്നത്. ഇത് പൂര്‍വികരുടെ അനുഗ്രഹം നേടിത്തരുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

ബലിതര്‍പ്പണ സമയം: ഫെബ്രുവരി 15-ന്റെയും 16-ന്റെയും ഇടയിലുള്ള അമാവാസി സമയം, പ്രധാനമായും രാവിലെ സൂര്യോദയത്തിന് ശേഷം.

വ്രതാനുഷ്ഠാനം: തലേദിവസം (ത്രയോദശി) മുതല്‍ വ്രതം ആരംഭിക്കുന്നു. അരി ആഹാരം ഒഴിവാക്കി ലഘുഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു.

അഭിഷേകം: കൂവളത്തില ചാര്‍ത്തിയും പാല്‍, തേന്‍, കരിക്ക് എന്നിവകൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തില്‍ അഭിഷേകം നടത്തുന്നതും വിശേഷമാണ്.

വ്രതം അവസാനിപ്പിക്കല്‍: പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ക്ഷേത്രദര്‍ശനം നടത്തി തീര്‍ത്ഥം സേവിച്ചാണ് വ്രതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്.