നിത്യവും പല സ്വപ്നങ്ങളും എല്ലാവരും കാണുന്നുണ്ട്. ജ്യോതിശാസ്ത്രമനുസരിച്ച് സ്വപ്നങ്ങള്‍ വരാനിരിക്കുന്ന സംഭവങ്ങളുടെ സൂചന ആയിരിക്കാം. മരണം സ്വപ്നത്തില്‍ കാണുന്നത് പുതിയ ഒരു തുടക്കത്തിന്റെ സൂചനയാകാം. മത്സ്യത്തെ സ്വപ്നം കാണുന്നത് സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ ലക്ഷണമാണ്.

മിഥിലയുടെ രാജാവായിരുന്ന വിദേഹരാജാവ് ജനകന്‍ ജ്ഞാനപ്രിയനും ധര്‍മ്മനിഷ്ഠനുമായ ഭരണാ ധികാരിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജസഭയില്‍ വേദപണ്ഡിതരും മഹര്‍ഷിമാരും പതിവായി എ ത്താറുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം രാജസഭ നടക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോള്‍ വലിയ തപസ്സുകാരനും ജ്ഞാനിയുമായ ഒരു മഹര്‍ഷി രാജസഭയില്‍ പ്രവേശിച്ചു. രാജാവിന് ഒരു നിമിഷം സംശയം തോന്നി.

'ഞാന്‍ രാജാവാണ്. സിംഹാസനത്തില്‍ ഇരിക്കുകയാണ്. എന്നാല്‍ ഇദ്ദേഹം രാജഗുരുവും മഹര്‍ ഷിയുമാണ്. ഞാന്‍ എഴുന്നേറ്റ് ആദരിക്കണോ? അതോ രാജമര്യാദ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണോ?'ഈ ചിന്ത ഒരു നിമിഷം മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. അതേ നിമിഷം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം മറഞ്ഞു. പിന്നീട് ജനകന്‍ കണ്ടത് ഒരു വിചിത്രമായ സ്വപ്നമായിരുന്നു.

അയല്‍രാജ്യത്തിലെ ശത്രുക്കള്‍ മിഥിലയെ ആക്രമിച്ചു. യുദ്ധത്തില്‍ ജനകന്റെ സൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു. രാജധാനി ശത്രുക്കളുടെ കൈവശമായി. സമ്പത്തും അധികാരവും സിംഹാസനവും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ജീവന്‍ രക്ഷിക്കാന്‍ ജനകന്‍ വനത്തിലേക്ക് ഓടി. കാട്ടില്‍ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ അദ്ദേഹം കാട്ടിലെ ഒരു ഗോത്രരാജാവിന്റെ ആശ്രയം തേടി. അവിടത്തെ രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സത്യസന്ധതയും വിനയവും കണ്ട് സ്വന്തം മകളെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ വര്‍ഷങ്ങളോളം ജനകന്‍ വനത്തില്‍ തന്നെ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ജീവിച്ചു. കാലം കടന്നു.

പഴയ മന്ത്രി എത്തുന്നു

ഒരു ദിവസം കുതിരപ്പുറത്ത് ചിലര്‍ വനത്തിലെത്തി. അവരില്‍ ഒരാള്‍ ജനകന്റെ പഴയ മന്ത്രിയായിരുന്നു. മന്ത്രി രാജാവിന്റെ മുമ്പില്‍ കുനിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: 'മഹാരാജാവേ, ശത്രുക്കള്‍ പരാജയപ്പെട്ടു. നിങ്ങളുടെ വിശ്വസ്തര്‍ രാജ്യം തിരിച്ചുപിടിച്ചു. പ്രജകള്‍ നിങ്ങളെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ദയവായി മിഥിലയിലേക്ക് മടങ്ങിവരൂ.'ഇത് കേട്ട് ജനകന്‍ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു. മന്ത്രി അദ്ദേഹത്തെ രാജവസ്ത്രം അണിയിച്ചു. കൊട്ടാരത്തിലെ സിംഹാസനത്തില്‍ ഇരിക്കാന്‍ ക്ഷണിച്ചു. ജനകന്‍ സിംഹാസനത്തില്‍ ഇരിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ച നിമിഷം... സ്വപ്നം അവസാനിക്കുന്നു

പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹം സിംഹാസനത്തില്‍ നിന്ന് താഴേക്ക് വീണു. വീണതിന്റെ ഞെട്ടലില്‍ കണ്ണു തുറ ന്നു. നോക്കുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും തന്റെ രാജസഭയിലെ സിംഹാസനത്തിലായിരുന്നു. മുന്നില്‍ മഹര്‍ഷി നില്‍ക്കുന്നു. രാജസഭ മുഴുവന്‍ നിശ്ശബ്ദം. അദ്ദേഹത്തിന് ഒന്നും മനസ്സിലായില്ല. 'ഇത്രയും വര്‍ഷം ഞാന്‍ കാട്ടില്‍ ജീവിച്ചതെല്ലാം എന്തായിരുന്നു?''ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ കാണുന്നത് സത്യമോ?അല്ലെങ്കില്‍ ഇതും മറ്റൊരു സ്വപ്നമോ?'

മഹര്‍ഷിയുടെ ഉപദേശം

ജനകന്‍ തന്റെ സംശയം മഹര്‍ഷിയോട് ചോദിച്ചു.'സ്വാമി, ഏതാണ് സത്യം? കാട്ടില്‍ ജീവിച്ച ജീവിതമോ, ഇപ്പോള്‍ രാജസഭയില്‍ കാണുന്നതോ?' മഹര്‍ഷി ശാന്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.'രാജാവേ, സ്വപ്നത്തില്‍ കണ്ട രാജ്യം ഉണര്‍ന്നപ്പോള്‍ ഇല്ലാതായി. ഇപ്പോള്‍ കാണുന്ന ഈ ലോകവും ഒരു നാള്‍ ഇല്ലാതാകും. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതൊന്നും പരമസത്യമല്ല. എല്ലാ അനുഭവങ്ങള്‍ക്കും സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്ന ആത്മാവാണ് യഥാര്‍ത്ഥ സത്യം.'

ഈ കഥ വേദാന്തത്തിലെ ഒരു പ്രധാന സത്യമാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. അധികാരവും സമ്പത്തും സ്ഥിരമല്ല. സ്വപ്നവും ജാഗ്രതയും അനുഭവങ്ങളാണ്; അവ മാറുന്നു. ശരീരം, രാജ്യം, സുഖം, ദുഃഖം എല്ലാം അനിത്യമാണ്. അവയെല്ലാം അനുഭവിക്കുന്ന ആത്മാവാണ് നിത്യസത്യം. ഈ ആശയമാണ് പിന്നീട് അഷ്ടാവക്ര ഗീതയിലും യോഗവാസിഷ്ഠത്തിലും വേദാന്താചാര്യരുടെ ഉപദേശങ്ങളിലും വ്യാപകമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നത്.