തിഥി എന്നത് ഹിന്ദു പഞ്ചാംഗത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാന ഘടകങ്ങളില്‍ ഒന്നാണ്. ഇത് ചാന്ദ്രദിനം അല്ലെങ്കില്‍ പക്കം എന്നര്‍ത്ഥം വരുന്ന ഒരു പദമാണ്. ഒരു ചന്ദ്രമാസത്തിലെ ഓരോ ദിവസവും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് തിഥിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഭാഷാ പ്രയോഗത്തില്‍ മൂന്നാംപക്കം,ഏഴാംപക്കം തുടങ്ങിയ വാക്കുകള്‍ അതിനാല്‍ തന്നെ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഒരു സംഭവത്തിനു ശേഷമുള്ള ദിവസങ്ങളുടെ എണ്ണമായാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നത്.

തിഥിയുടെ അര്‍ത്ഥവും കണക്കും

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള കോണളവില്‍ 12 ഡിഗ്രി വര്‍ധിക്കുമ്പോള്‍, അത്ര സമയത്തേക്കുള്ള ഇടവേളയാണ് ഒരു തിഥി. അതായത്, ചന്ദ്രന്‍ സൂര്യനില്‍ നിന്ന് 12 ഡിഗ്രി ദൂരം മാറാന്‍ എടുക്കുന്ന സമയമാണ് ഒരു ചാന്ദ്രദിനം. ഈ കണക്കുപ്രകാരം ഒരു ചന്ദ്രമാസത്തില്‍ 30 തിഥികള്‍ ഉണ്ടാകും.

പക്ഷങ്ങള്‍ (പക്കങ്ങള്‍)

ഒരു മാസത്തിലെ 15 തിഥികള്‍ ചേര്‍ന്നതാണ് ഒരു പക്കം അഥവാ പക്ഷം. അതിനാല്‍ ഓരോ മാസവും രണ്ട് പക്ഷങ്ങളായിരിക്കും

ശുക്ലപക്ഷം (വെളുത്ത പക്ഷം) : അമാവാസി കഴിഞ്ഞ് പൗര്‍ണമി വരെ.

കൃഷ്ണപക്ഷം (കറുത്ത പക്ഷം) : പൗര്‍ണമി കഴിഞ്ഞ് അമാവാസി വരെ.

''പക്ഷം'' എന്നത് ''ചിറക്'' എന്നര്‍ത്ഥമുള്ള വാക്കാണ്, അതിന്റെ മലയാള രൂപമാണ് ''പക്കം''. ചന്ദ്രന്‍ പകുതിയായി വളരുകയും (ശുക്ലപക്ഷം), പകുതിയായി മങ്ങിയുമാണ് (കൃഷ്ണപക്ഷം) ഒരു മാസചക്രം പൂര്‍ത്തിയാക്കുന്നത്.

തിഥികളുടെ നാമങ്ങള്‍

ഓരോ പക്ഷത്തിനും 15 തിഥികള്‍ വീതം ഉണ്ടാകും:പ്രതിപദം, ദ്വിതീയ, തൃതീയ, ചതുര്‍ത്ഥി, പഞ്ചമി, ഷഷ്ഠി, സപ്തമി, അഷ്ടമി, നവമി, ദശമി, ഏകാദ ശി, ദ്വാദശി, ത്രയോദശി, ചതുര്‍ദശി, പൗര്‍ണമി/അമാവാസി.

പൗര്‍ണമി, അമാവാസി എന്നീ തിഥികള്‍ യഥാക്രമം ശുക്ലപക്ഷത്തെയും കൃഷ്ണപക്ഷത്തെയും അവസാന ദിനങ്ങളാണ്.

തിഥിയുടെ പ്രാധാന്യം

ഹിന്ദു ആചാരങ്ങള്‍, വ്രതങ്ങള്‍, ഉത്സവങ്ങള്‍ എന്നിവ തിഥിയനുസരിച്ച് ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.ഉദാഹരണത്തിന് ഏകാദശി വ്രതം,ഷഷ്ഠി,അഷ്ടമി, അമാവാസി,പൗര്‍ണമി തുടങ്ങിയ ദിനങ്ങള്‍ പ്രത്യേക പൂജകള്‍ക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍ക്കും വിശേഷ പ്രാധാന്യമര്‍ഹിക്കുന്നു. അതിനാല്‍ പഞ്ചാംഗത്തില്‍ തിഥി നിര്‍ണ്ണയം അത്യന്തം പ്രധാനമാണ്.

തിഥിയും അതിഥിയും

'തിഥി' എന്ന വാക്കിന് ദിവസം എന്നാണ് അർഥം. ഇതിൽ നിന്നാണ് 'അതിഥി' എന്ന പദം ഉണ്ടായത്. 'അ' എന്നത് ഇല്ലാത്തത്, 'തിഥി' എന്നത് ദിവസം. അങ്ങനെ, 'ഒരു ദിവസം പോലും നില്‍ക്കാതെ പോകുന്നയാള്‍' എന്നാണ് 'അതിഥി'എന്നതിന് അര്‍ത്ഥം.

തിഥിയും അമാവാസിയും

ചില സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ 'തിഥി' എന്ന പദം 'അമാവാസി' അഥവാ 'സമയഘട്ടം' എന്ന അര്‍ത്ഥത്തിലും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഇതിലൂടെ ആ സമയഘട്ടത്തിന്റെ ആധ്യാത്മികമൂല്യവും ചന്ദ്രനോടുള്ള ബന്ധവുമാണ് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.