തൃശ്ശൂർ: കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം എന്നും 'പൂരങ്ങളുടെ നാട്' എന്നും ഒരേപോലെ പ്രശസ്തമാണ് തൃശ്ശൂർ. കേരളത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ റവന്യൂ ജില്ല ഏകദേശം 3,032 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തെ ആകെ ജനസംഖ്യയിൽ പത്ത് ശതമാനത്തിലധികം ആളുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തൃശ്ശൂരിന് വടക്കുഭാഗത്ത് പാലക്കാട്, മലപ്പുറം ജില്ലകളും തെക്ക് എറണാകുളം, ഇടുക്കി ജില്ലകളുമാണുള്ളത്. പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് അറബിക്കടലും കിഴക്ക് പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളും ജില്ലയ്ക്ക് അതിരിടുന്നു. ഉയർന്ന സാക്ഷരതയും മനോഹരമായ ലിംഗാനുപാതവുമുള്ള ഈ നാട് പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പൗരാണികതയും ചേര-കൊച്ചി രാജവംശങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യവും

“തൃശ്ശിവപേരൂർ” എന്ന പദം ലോപിച്ചാണ് തൃശ്ശൂർ എന്ന പേര് രൂപപ്പെട്ടതെന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതുന്നത്. പട്ടണമധ്യത്തിലെ ഉയർന്ന പ്രദേശത്തുള്ള വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് വശങ്ങളിലേക്ക് താഴോട്ട് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്ന സവിശേഷമായ ഘടനയാണ് ഈ നഗരത്തിനുള്ളത്. പൗരാണികതയുറങ്ങുന്ന തൃശ്ശിവപേരൂർ പട്ടണം പണ്ട് 'വൃഷഭാദ്രിപുരം' എന്നും 'തെൻകൈലാസം' എന്നുമൊക്കെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. വഞ്ചിനാട് ആസ്ഥാനമാക്കി കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഭരിച്ചിരുന്ന സംഘകാല ചേരരാജവംശത്തിന്റെ ചരിത്രവുമായി ഈ നഗരത്തിന്റെ പൗരാണികത ഇഴചേർന്നുകിടക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് ഇപ്പോഴത്തെ ജില്ലയുടെ മുഴുവൻ ഭാഗങ്ങളും ചേരസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു. പിന്നീട് അവസാനത്തെ പെരുമാൾ രാജ്യം വിഭജിച്ച് നൽകിയതോടെ തൃശ്ശൂർ കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ (പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം) ഭാഗമായി മാറി

കേരളവും പുറംലോകവും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരബന്ധം വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ച ചരിത്രമാണ് ജില്ലയ്ക്കുള്ളത്. പുരാതന തുറമുഖ കേന്ദ്രമായിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂർ പണ്ടുമുതൽക്കേ പ്രമുഖ വാണിജ്യ-വിപണന കേന്ദ്രമായിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് മലബാറിന്റെയും മധ്യകേരളത്തിന്റെയും വളർച്ചയിൽ പങ്കുവഹിച്ച ക്രിസ്ത്യൻ, യഹൂദ, മുസ്ലിം എന്നീ മൂന്നു സമുദായങ്ങൾക്കും അഭയം നൽകി സ്വീകരിച്ച മതസൗഹാർദ്ദ പാരമ്പര്യവും ഈ നാടിനു സ്വന്തമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തേതെന്നു കരുതുന്ന മുസ്ലിം പള്ളിയായ ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കൂടാതെ വിശുദ്ധ തോമാശ്ലീഹ സ്ഥാപിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്ന പാലയൂർ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവും അഴീക്കോട് മാർത്തോമ്മാ പള്ളിയും തൃശ്ശൂരിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം വിളിച്ചോതുന്നു.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതലുള്ള സംഭവബഹുലമായ കാലഘട്ടം

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ മഹോദയപുരത്തെ കുലശേഖരന്മാരുടെ ചരിത്രത്തിലേക്കാണ് തൃശ്ശൂരിന്റെ വഴികൾ നീളുന്നത്. തുടർന്ന് പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപത്തിന്റെ ഉദയത്തോടെ കൊടുങ്ങല്ലൂരും തൃശ്ശൂരും ഭരണകേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. യുദ്ധങ്ങളാലും പോരാട്ടങ്ങളാലും കലുഷിതമായ പതിനാല്, പതിനഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിമാർ തൃശ്ശൂരിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പിടിച്ചെടുത്തു. പിൽക്കാലത്ത് ഇവിടെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ച പോർച്ചുഗീസുകാർ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ദുർബലമായതോടെ ഡച്ചുകാരും ഇംഗ്ലീഷുകാരും ഇവിടെയെത്തി. കൊച്ചി രാജാവ് താമസിച്ചിരുന്ന വടക്കേക്കര കോവിലകം സാമൂതിരി പിടിച്ചെടുത്തതിനെ തുടർന്ന് വർഷം 1750 മുതൽ 1762 വരെ തൃശ്ശൂരും വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രവും സാമൂതിരിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. ഇക്കാലത്താണ് ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ പടയോട്ടവും (1789) ഉണ്ടായത്. അക്കാലത്ത് തൃശ്ശൂരിലെ പൊതുജീവിതത്തെയും ദേവസ്വം ഭരണത്തെയും വലിയ രീതിയിൽ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളുടെ അധികാരം പിന്നീട് കൊച്ചി രാജാവ് നിർത്തലാക്കുകയും ദേവസ്വങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

തൃശ്ശൂർ നഗരത്തിന്റെ ശില്പിയായ ശക്തൻ തമ്പുരാൻ

ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ പടയോട്ടക്കാലത്ത് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടായ തൃശ്ശൂരിനെ ആധുനിക രീതിയിൽ പുനഃരുദ്ധരിച്ചത് 1790-ൽ കൊച്ചിരാജാവായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട രാമവർമ്മ മഹാരാജാവായിരുന്നു. 'ശക്തൻ തമ്പുരാൻ' എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പ്രഗത്ഭനായ ഭരണാധികാരിയുടെ രംഗപ്രവേശനത്തോടെയാണ് കൊച്ചിയുടെയും തൃശ്ശൂരിന്റെയും ചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണകാലഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത്. കേരള-ഡച്ച് ശൈലിയിലുള്ള വടക്കേക്കര കൊട്ടാരം (ഇപ്പോഴത്തെ ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം) നഗരഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തൃശ്ശൂരിനെ ഭരണസിരാകേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുത്വത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ഒട്ടനവധി ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹം തൃശ്ശൂരിനെ മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ നിന്നും ആധുനികതയിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തി. ലോകപ്രശസ്തമായ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചതും നഗരത്തെ ഇന്നത്തെ രീതിയിൽ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതും ശക്തൻ തമ്പുരാനാണ്. കൊട്ടാരത്തിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള വടക്കേച്ചിറ കുളം കഠിന വേനലിലും വറ്റാത്ത ഒന്നായതിനാൽ ഇന്നും നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളിൽ ഒന്നാണ്.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനവും സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര വികാസവും

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ ദശകങ്ങളിൽ രാജ്യത്തുണ്ടായ ദേശീയ ബോധം തൃശ്ശൂരിലും ശക്തമായി അലയടിച്ചു. വർഷം 1919-ൽ തന്നെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ കമ്മിറ്റി തൃശ്ശൂരിൽ പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. തുടർന്ന് 1921 ലെ നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിലും ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹത്തിലും ജില്ലയിലെ നിരവധി പേർ പങ്കെടുത്തു. ഐതിഹാസികമായ ഗുരുവായൂർ സത്യാഗ്രഹം (1931–32) കെ. കേളപ്പന്റെയും എ.കെ. ഗോപാലന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ നടന്നത് തൃശ്ശൂരിന്റെ മണ്ണിലാണ്. 1941-ൽ വി.ആർ. കൃഷ്ണൻ എഴുത്തച്ഛന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 'കൊച്ചി പ്രജാമണ്ഡലം' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെ ഉത്തരവാദിത്വ ഭരണത്തിനായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ ശക്തമായി. ഇതിന്റെ ഫലമായി പനമ്പിള്ളി ഗോവിന്ദമേനോൻ, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ തുടങ്ങിയവർ ഉൾപ്പെട്ട ജനകീയ മന്ത്രിസഭ കൊച്ചിയിൽ നിലവിൽ വന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ഇ. ഇക്കണ്ടവാര്യർ കൊച്ചിയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 1949 ജൂലൈ ഒന്നിന് കൊച്ചിയും തിരുവിതാംകൂറും ലയിച്ച് 'തിരു-കൊച്ചി' സംസ്ഥാനം രൂപംകൊണ്ടപ്പോൾ തൃശ്ശൂർ അതിന്റെ ഭാഗമായി. തുടർന്ന് 1956 നവംബർ ഒന്നിന് ഐക്യകേരള സംസ്ഥാനം നിലവിൽ വന്നതോടെ, പഴയ മലബാർ പ്രദേശമായിരുന്ന പൊന്നാനി താലൂക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ (ഇന്നത്തെ ചാവക്കാട് താലൂക്ക്) കൂടി കൂട്ടിച്ചേർത്തുകൊണ്ട് തൃശ്ശൂർ ജില്ല ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.