2017 മാർച്ച് 15, വൈകുന്നേരം 6:55. പഞ്ചാബിലെ ലുധിയാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലെ ഒന്നാം നമ്പർ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലേക്ക് പതിവുപോലെ ഇരമ്പിയാർത്ത് ന്യൂഡൽഹി–അമൃത്സർ സ്വർണ്ണ ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്സ് (Train No. 12029) എത്തിനിന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രൗഢഗംഭീരമായ പ്രീമിയം ട്രെയിനുകളിലൊന്ന്. സാധാരണക്കാരായ യാത്രക്കാർ ബാഗുകളുമായി ഇറങ്ങാനും കയറാനും വെമ്പൽ കൊള്ളുന്നതിനിടയിൽ, കയ്യിൽ ചില ഔദ്യോഗിക രേഖകളുമായി പ്രായമായ ഒരു കർഷകനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിഭാഷകനും ട്രെയിനിന്റെ ലോക്കോ പൈലറ്റിന്റെ കാബിനിലേക്ക് കയറിച്ചെന്നു.

കയ്യിലിരുന്ന കോടതി ഉത്തരവ് ഡ്രൈവറുടെ കയ്യിലേക്ക് കൊടുത്തുകൊണ്ട് അവർ ശാന്തമായി പറഞ്ഞു: "ഈ നിമിഷം മുതൽ ഈ ട്രെയിനിന്റെ നിയന്ത്രണം ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയ്ക്കല്ല. ഇത് കറ്റാന ഗ്രാമത്തിലെ സമ്പൂരൺ സിംഗ് എന്ന കർഷകന് സ്വന്തമാണ്. കോടതി ഉത്തരവ് പ്രകാരം ഈ ട്രെയിൻ ഞങ്ങൾ ജപ്തി ചെയ്തിരിക്കുന്നു!". ഇന്ത്യൻ നിയമ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും നാടകീയവും വിചിത്രവുമായ ഒരു ജനകീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ പരകോടിയായിരുന്നു ആ നിമിഷം.

തുടക്കം: മണ്ണും റെയിൽവേ ട്രാക്കും

പഞ്ചാബിലെ ലുധിയാന ജില്ലയിലെ ശാന്തമായ ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമമാണ് കറ്റാന. 2007-ൽ നോർത്തേൺ റെയിൽവേ ലുധിയാന–ചണ്ഡീഗഡ് പുതിയ റെയിൽപാത നിർമ്മാണത്തിനായി പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഇതിനായി ഗ്രാമത്തിലെ കർഷകരിൽ നിന്ന് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. സമ്പൂരൺ സിംഗിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കൃഷിഭൂമിയും പദ്ധതിക്കായി ഏറ്റെടുക്കപ്പെട്ടു. ഏക്കറിന് 25 ലക്ഷം രൂപ നിരക്കിൽ നഷ്ടപരിഹാരം കണക്കാക്കി സമ്പൂരൺ സിംഗിന്റെ കൈയിൽ ഏകദേശം 37 മുതൽ 42 ലക്ഷം രൂപ വരെ നൽകി റെയിൽവേ ഭൂമി കൈക്കലാക്കി. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വലിയൊരു അനീതി പുറത്തുവന്നു. തൊട്ടടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളിൽ അതേ പദ്ധതിക്കായി ഭൂമി ഏറ്റെടുത്തപ്പോൾ നൽകിയത് ഏക്കറിന് 71 ലക്ഷം രൂപ വരെയായിരുന്നു. ഒരേ പദ്ധതി, ഒരേ ഭൂപ്രകൃതി, പക്ഷേ കറ്റാന ഗ്രാമത്തിലെ കർഷകർക്ക് ലഭിച്ചത് തുച്ഛമായ തുക മാത്രം. തന്റെ വിയർപ്പും ജീവനോപാധിയുമായ മണ്ണിൽ റെയിൽവേ കാട്ടിയ ഈ വിവേചനത്തിനെതിരെ നിശബ്ദനായിരിക്കാൻ സമ്പൂരൺ സിംഗ് തയ്യാറായില്ല.

കോടതി കയറിയ കർഷകൻ

അധികാരികളുടെ ഓഫീസുകൾ കയറിയിറങ്ങി മടുത്ത സമ്പൂരൺ സിംഗ്, 2012-ൽ ലുധിയാന അഡീഷണൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ആൻഡ് സെഷൻസ് കോടതിയെ സമീപിച്ച് നഷ്ടപരിഹാരം ഉയർത്തി നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഹർജി നൽകി. ദീർഘമായ നിയമപോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ, 2015 ജനുവരിയിൽ കോടതി കർഷകന് അനുകൂലമായി ചരിത്രപരമായ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. നഷ്ടപരിഹാര തുക ഏക്കറിന് 50 ലക്ഷം രൂപയായി കോടതി ഉയർത്തി. പലിശയും നഷ്ടപരിഹാരത്തുകയും ചേർത്ത് മൊത്തം 1.47 കോടി രൂപ സമ്പൂരൺ സിംഗിന് റെയിൽവേ നൽകാൻ ഉത്തരവായി. മുൻപ് നൽകിയ തുക കഴിച്ച് 1.05 കോടിയിലധികം രൂപ റെയിൽവേ ഉടൻ കോടതിയിൽ കെട്ടിവയ്ക്കണമായിരുന്നു. എന്നാൽ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും വമ്പൻ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനമായ റെയിൽവേ കർഷകന് പണം നൽകാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. പലതവണ കോടതി അന്ത്യശാസനം നൽകിയിട്ടും ഫയലുകൾ ചുവപ്പുനാടയിൽ കുരുങ്ങി കിടന്നു.

സമാനതകളില്ലാത്ത ജപ്തി ഉത്തരവ്

ഒരു സാധാരണ കർഷകന് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഭരണസംവിധാനത്തെ മുട്ടുകുത്തിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

നിയമത്തിന്റെ വഴികൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയ സമ്പൂരൺ സിംഗും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിഭാഷകൻ രാകേഷ് ഗാന്ധിയും ചേർന്ന് സിവിൽ പ്രൊസീജ്യർ കോഡ് (CPC) സെക്ഷൻ 51 പ്രകാരം ഒരു എക്സിക്യൂഷൻ പെറ്റീഷൻ ഫയൽ ചെയ്തു. നഷ്ടപരിഹാരം തരാൻ റെയിൽവേ തയ്യാറാകാത്തതിനാൽ, റെയിൽവേയുടെ സ്വത്തുക്കൾ ജപ്തി ചെയ്ത് പണം ഈടാക്കി നൽകണമെന്നായിരുന്നു ആവശ്യം. 2017 മാർച്ച് 15-ന് അഡീഷണൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ആൻഡ് സെഷൻസ് ജഡ്ജ് ജസ്പാൽ വർമ്മ അത്യപൂർവ്വമായ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. ലുധിയാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ മാസ്റ്ററുടെ ഓഫീസും, ഒപ്പം ലുധിയാന വഴി കടന്നുപോകുന്ന നോർത്തേൺ റെയിൽവേയുടെ അഭിമാന ട്രെയിനായ ന്യൂഡൽഹി–അമൃത്സർ സ്വർണ്ണ ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്സും കർഷകന്റെ നഷ്ടപരിഹാരത്തിനായി ജപ്തി ചെയ്യാൻ കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലെ നാടകീയ രംഗങ്ങളും 'സൂപ്പർദാരി' കരാറും

വൈകുന്നേരം ലുധിയാന സ്റ്റേഷനിലെത്തിയ ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസിന്റെ മുന്നിൽ കോടതി വാറണ്ടുമായി സമ്പൂരൺ സിംഗ് നിന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു കർഷകൻ ഓടുന്ന ഒരു ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസിന്റെ നിയമപരമായ ഉടമയായി മാറി. ട്രെയിൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ പിടിച്ചിട്ടിരുന്നെങ്കിൽ നൂറുകണക്കിന് യാത്രക്കാരുടെ യാത്ര മുടങ്ങുകയും ക്രമസമാധാന പ്രശ്നം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. എന്നാൽ യാത്രക്കാരെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാൻ സമ്പൂരൺ സിംഗ് ആഗ്രഹിച്ചില്ല. നോർത്തേൺ റെയിൽവേയുടെ സെക്ഷൻ എൻജിനീയർ പ്രദീപ് കുമാർ കോടതിയുടെ ഇടക്കാല കസ്റ്റഡി ബോണ്ട് അഥവാ 'സൂപ്പർദാരി' വ്യവസ്ഥയിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. ഈ കരാർ പ്രകാരം ട്രെയിൻ യാത്ര തുടരാൻ കർഷകൻ അനുവദിച്ചു, എന്നാൽ ട്രെയിനിന്റെ നിയമപരമായ ബാധ്യതയും ഉത്തരവാദിത്തവും കോടതിക്ക് മുന്നിൽ റെയിൽവേ എൻജിനീയറുടെ ചുമലിലായിരിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തി.

സെക്ഷൻ 187 ഉം റെയിൽവേയുടെ കീഴടങ്ങലും

ട്രെയിൻ ജപ്തി ചെയ്ത വാർത്ത ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലത്തിൽ നാണക്കേടായതോടെ റെയിൽവേ വെപ്രാളത്തിലായി. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ പ്രത്യേക അനുമതിയില്ലാതെ ട്രെയിനുകളോ എൻജിനുകളോ ജപ്തി ചെയ്യാൻ പാടില്ലെന്ന റെയിൽവേ ആക്ട് (1989) സെക്ഷൻ 187 മുൻനിർത്തിയാണ് റെയിൽവേ കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. ഒപ്പം, കർഷകന്റെ കുടിശ്ശിക തീർക്കാനായി 73.90 ലക്ഷം രൂപ ഉടൻതന്നെ റെയിൽവേ കോടതിയിൽ കെട്ടിവെച്ചു.റെയിൽവേ ഭൂരിഭാഗം തുകയും അടച്ച പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2017 മെയ് 24-ന് കോടതി ജപ്തി ഉത്തരവ് ഔദ്യോഗികമായി പിൻവലിച്ചു. ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ്സും സ്റ്റേഷൻ മാസ്റ്ററുടെ ഓഫീസും റെയിൽവേയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായി തിരികെ ലഭിച്ചു.

ഭരണകൂടത്തിന്റെയും ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദത്തിന്റെയും നിസ്സംഗതയ്ക്കെതിരെ സാധാരണക്കാരന് ഭരണഘടനയും നിയമവും നൽകുന്ന ശക്തിയുടെ നേർസാക്ഷ്യമാണ് സമ്പൂരൺ സിംഗിന്റെ പോരാട്ടം. അധികാരം എത്ര വലുതായാലും പൗരന്റെ അവകാശങ്ങളെ അവഗണിക്കാനാവില്ലെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി ഈ കർഷക വിജയം ചരിത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.