കേരളത്തിന്റെ പൊതുമണ്ഡലത്തിലും ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളിലും വൻ കൊടുങ്കാറ്റ് സൃഷ്ടിച്ച രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക ദർശനമാണ് പ്രമുഖ ആണവ ശാസ്ത്രജ്ഞനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനുമായിരുന്ന ഡോ. എംപി പരമേശ്വരൻ മുന്നോട്ടുവെച്ച 'നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തം'. പരമ്പരാഗത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും മുതലാളിത്ത ഉപഭോഗ സംസ്‌കാരത്തിനും ഒരുപോലെ ബദലായി അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച ഈ പരിസ്ഥിതി-സോഷ്യലിസ്റ്റ് കാഴ്ചപ്പാട്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ 33 വർഷം നീണ്ട സിപിഎം പാർട്ടി അംഗത്വത്തിന് വിരാമമിടാൻ കാരണമായെങ്കിലും, കേരളത്തിന്റെ വികസന ചർച്ചകളിൽ ഇന്നും പ്രസക്തമായ ഒരു സൈദ്ധാന്തിക വഴിത്തിരിവാണ്.

'നാലാം ലോകം': ഉത്ഭവവും ദർശന പശ്ചാത്തലവും

1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയോടെയാണ് പരമ്പരാഗത സോഷ്യലിസ്റ്റ് മോഡലുകളുടെ പ്രായോഗികതയെക്കുറിച്ച് ലോകമെമ്പാടും പുനർചിന്തകൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. ബാബ ആറ്റോമിക് റിസർച്ച് സെന്ററിലെ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് പൂർണ്ണസമയ ശാസ്ത്ര പ്രചാരണത്തിനും ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കുമായി ജീവിതം മാറ്റിവെച്ച ഡോ എംപി പരമേശ്വരൻ, 1994 മുതൽ ഈ വിഷയത്തിൽ പുതിയ ആശയങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങുകയും 1998-ൽ 'നാലാം ലോകം' എന്ന ആശയം ഔദ്യോഗികമായി പൊതുസമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ലോകത്ത് നിലവിലുള്ള വികസന മാതൃകകൾ പ്രധാനമായും മൂന്നായി തരംതിരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ഉപഭോഗാധിഷ്ഠിത വാണിജ്യ വ്യവസ്ഥ അടങ്ങുന്ന ഒന്നാം ലോകം, മുൻ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും കിഴക്കൻ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രീകൃത ആസൂത്രണ വ്യവസ്ഥ അടങ്ങുന്ന രണ്ടാം ലോകം, ചേരിചേരാ രാജ്യങ്ങളും വികസ്വര രാഷ്ട്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന മൂന്നാം ലോകം എന്നിവയായിരുന്നു അവ. ഈ മൂന്ന് മാതൃകകളും കേവലം ഭൗതിക വളർച്ചയ്ക്ക് മാത്രം ഊന്നൽ നൽകിയപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമാണെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം വിസ്മരിച്ചു. ഇതിനു ബദലായി പ്രകൃതിയെ ചൂഷണം ചെയ്യാതെയുള്ള, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദപരവും വികേന്ദ്രീകൃതവുമായ പുതിയൊരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയെയാണ് അദ്ദേഹം 'നാലാം ലോകം' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.

നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തൂണുകൾ

മനുഷ്യന്റെ അത്യാഗ്രഹങ്ങൾക്കും വിഭവ ചൂഷണത്തിനും അതിരുകളുണ്ടെന്ന പ്രകൃതിനിയമത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് നാലാം ലോകം കെട്ടിപ്പടുത്തിരിക്കുന്നത്. വൻതോതിലുള്ള വ്യാവസായിക ഉൽപ്പാദനത്തിലൂടെ വിഭവ സമൃദ്ധി ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് സോവിയറ്റ് മോഡൽ സോഷ്യലിസം കരുതിയപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ വിഭവശേഷിക്ക് അതിരുകളുണ്ടെന്നും ഭൗതിക ഉൽപ്പാദനത്തിന് അതിരില്ലാത്ത വളർച്ച അസാധ്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭൗതികാഗ്രഹങ്ങളെയും ഉപഭോഗത്തെയും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

അധികാരം ഭരണകൂടത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃത കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിൽക്കാതെ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും പ്രാദേശിക യൂണിറ്റുകളിലേക്കും പൂർണ്ണമായി വികേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടണം. പ്രാദേശികമായി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും പ്രാദേശികമായി വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാന്ധിയൻ ഗ്രാമസ്വരാജ് മാതൃകയോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന സാമ്പത്തിക സമ്പ്രദായമാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചത്.

ജിഡപി എന്ന അളവുകോലിനെ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഭൗതിക-ജൈവീയ ജീവിതനിലവാരം, ആത്മീയ അല്ലെങ്കിൽ സാമൂഹിക ജീവിതനിലവാരം എന്നീ സൂചകങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസനം അളക്കേണ്ടതെന്ന നിലപാടാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചത്. കുറഞ്ഞ വരുമാനത്തിൽ പോലും ഉയർന്ന ആയുർദൈർഘ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും കൈവരിക്കാനാകുമെന്ന് കേരള മോഡൽ വികസനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. ഏകദേശം 60 മുതൽ 80 വരെയുള്ള കുടുംബങ്ങൾ അടങ്ങുന്ന ജനകീയ അസംബ്ലികളെ അടിസ്ഥാന ഭരണ യൂണിറ്റുകളായി അദ്ദേഹം വിഭാവനം ചെയ്യുകയും, എല്ലാ പ്രതിനിധി സഭകളിലും പുരുഷനും സ്ത്രീയും തുല്യമായി പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

പാർട്ടിയിലെ സൈദ്ധാന്തിക തർക്കങ്ങളും 2004-ലെ പുറത്താക്കലും

നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തം സിപിഎമ്മിനുള്ളിൽ ആശയപരമായ തർക്കങ്ങൾക്കാണ് വഴിതുറന്നത്. വർഗ്ഗസമരത്തെയും ഉൽപ്പാദന ശക്തികളുടെ വികാസത്തെയും നിഷേധിച്ച്, ഗാന്ധിയൻ യുട്ടോപ്യൻ ആശയങ്ങളിലേക്ക് ഉൾവലിയുന്ന ഒന്നാണ് നാലാം ലോകമെന്ന് പാർട്ടി നേതൃത്വവും ഔദ്യോഗിക സൈദ്ധാന്തികരും വിമർശിച്ചു. തൊണ്ണൂറുകളുടെ അവസാനത്തിൽ കേരളത്തിൽ നടന്ന ജനകീയാസൂത്രണ പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സൈദ്ധാന്തിക തർക്കങ്ങളും, വേൾഡ് സോഷ്യൽ ഫോറം , വിദേശസഹായം സ്വീകരിക്കുന്ന സന്നദ്ധ സംഘടനകൾ എന്നിവയുമായുള്ള സഹകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആരോപണങ്ങളും അന്തരീക്ഷം കലുഷിതമാക്കി. ഒടുവിൽ 'പാർട്ടി നിലപാടുകൾക്ക് വിരുദ്ധമായ വികസന സിദ്ധാന്തം പ്രചരിപ്പിച്ചു' എന്ന കുറ്റം ചുമത്തി 2004 ഫെബ്രുവരിയിൽ എംപി പരമേശ്വരനെ സിപിഎം അംഗത്വത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.

പാർട്ടിക്ക് പുറത്തെ കർമ്മപഥവും സാഹിത്യ സംഭാവനകളും

പാർട്ടിക്ക് പുറത്തായെങ്കിലും തന്റെ ആശയങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം പിന്തിരിഞ്ഞില്ല. കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്തിലും, സാക്ഷരതാ പ്രസ്ഥാനത്തിലും, പരിസ്ഥിതി-വികേന്ദ്രീകരണ പരീക്ഷണങ്ങളിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി തുടർന്നു. തന്റെ ദർശനങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട് 'നാലാം ലോകം - സ്വപ്നവും യാഥാർത്ഥ്യവും', 'നാലാം ലോകം: ഒരു പുനർവായന' തുടങ്ങിയ ശ്രദ്ധേയമായ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചു. സമ്പത്തിന്റേയോ പദവികളുടെയോ പിന്നാലെ പോകാതെ ലാളിത്യമാർന്ന ജീവിതം നയിച്ച ഡോ എംപി. പരമേശ്വരൻ, ശാസ്ത്രത്തെ ജനകീയവൽക്കരിക്കുന്നതിലും ഗ്രാമീണ വികസന മാതൃകകൾ പ്രായോഗികമാക്കുന്നതിലും സദാ കർമ്മനിരതനായിരുന്നു.

നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ സമകാലിക പ്രസക്തി

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, വിഭവ ശോഷണം, സാമ്പത്തിക അസമത്വം എന്നിവ ലോകം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ എംപി പരമേശ്വരന്റെ 'നാലാം ലോകം' ഏറേ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അതിരുകളില്ലാത്ത ഉപഭോഗത്തെയോ പരമ്പരാഗത സോഷ്യലിസത്തിന്റെ വിഭവചൂഷണത്തെയോ പിന്തുണയ്ക്കാതെ, 'പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ സോഷ്യലിസം', 'ഡി-ഗ്രോത്ത്' എന്നീ ആഗോള ബദൽ ആശയങ്ങളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീക്ഷണം. ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ കൃത്യതയോടെയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചിന്തകന്റെ ദീർഘവീക്ഷണത്തോടെയും അദ്ദേഹം വരച്ചുകാട്ടിയ നാലാം ലോകം കേരളത്തിന്റെ ബദൽ വികസന ചിന്തകളിൽ എന്നും തിളങ്ങിനിൽക്കുന്ന അധ്യായമായതാണ് പൊതുവെ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.