എനിക്ക് കര്‍മത്തില്‍ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചില കടങ്ങള്‍ അടയ്ക്കാതെ ഒഴിഞ്ഞുമാറാന്‍ കഴിയില്ല. കുടല്ലൂര്‍ അച്യുതന്‍ എന്ന ചിത്രകാരനെ കണ്ടുമുട്ടിയില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍, ഞാന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകനാകുമായിരുന്നോ എന്നുറപ്പില്ല.

കൗമാരത്തില്‍ തന്നെയായിരുന്നു എഴുത്തിലേക്കുള്ള എന്റെ വഴിത്തിരിവ്. കലാകൗമുദി, മലയാളനാട് പോലുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളില്‍ ചെറുകഥകള്‍ എഴുതിത്തുടങ്ങിയ കാലം. പതിനെട്ടാം വയസ്സില്‍ ഡല്‍ഹിയിലേക്കു വന്നത് കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റും പത്രപ്രവര്‍ത്തകനുമാകണമെന്ന സ്വപ്നവുമായി. അവിടെ ഞാന്‍ താമസിച്ചത് എന്റെ അമ്മാവനായ ഒ.വി. വിജയന്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു. സൃഷ്ടിപരമായ ഏതൊരു മലയാളിക്കും ഡല്‍ഹിയില്‍ എത്തിയാല്‍ വിജയന്റെ വീട് ഒരു തീര്‍ത്ഥാടനകേന്ദ്രം പോലെയായിരുന്നു.

ഒരു ദിവസം, ഞങ്ങള്‍ രണ്ടുപേരും ചാര്‍മിനാര്‍ വലിച്ചുകൊണ്ട് ഏതോ അവ്യക്തവും ബുദ്ധിജീവിത്വവും നിറഞ്ഞ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോഴാണ് അച്യുതന്‍ എത്തിയത്. ശ്രീരാം കലാകേന്ദ്രയില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രപ്രദര്‍ശനം നടക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞു. വിജയനെ ക്ഷണിക്കാനാണ് വന്നത്. ഞാന്‍ അവിടെ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായതുകൊണ്ട്, എന്നെയും ക്ഷണിച്ചു.

എനിക്ക് ചിത്രപ്രദര്‍ശനങ്ങളോട് വലിയ അടുപ്പമൊന്നുമില്ല. ഡല്‍ഹിയിലെ നവംബര്‍ മാസമായിരുന്നിരിക്കണം. മൃദുവായ തണുപ്പ്, പാര്‍ലമെന്റ് സ്ട്രീറ്റിലൂടെ നടക്കുമ്പോള്‍ ജീവിതം എത്ര ലളിതവും സൗന്ദര്യമുള്ളതുമാണെന്ന് തോന്നിയ ഒരു കാലം. അവിടെ വെച്ച് വീണ്ടും അച്യുതനെ കണ്ടു. പതിവ് സൗഹൃദസംഭാഷണങ്ങള്‍ക്കുശേഷം, ''ഒരു കാപ്പി കുടിക്കാന്‍ ചില സുഹൃത്തുക്കളെ കാണാന്‍ വരാമോ?'' എന്ന് ചോദിച്ചു. എന്തിന് ഇല്ലെന്ന് പറയണം? ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോയി.

അവിടെ വച്ചാണ് ദിവാകരനെ കണ്ടുമുട്ടിയത്. ഒരു മാഗസിനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആളായിരുന്നു. എന്നെ പരിചയപ്പെടുത്തിയത് ''വിജയന്റെ അനിയന്‍'' എന്ന നിലയില്‍. അതു കേട്ടതോടെ ദിവാകരന്‍ എന്നോട് ചോദിച്ചു: ''നിനക്ക് കാര്‍ട്ടൂണ്‍ വരയ്ക്കാനറിയാമോ?''

ആ ചോദ്യം എന്നെ അല്പം വേദനിപ്പിച്ചു. ജീവിതത്തില്‍ ഒരിക്കലും ഞാന്‍ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ വരച്ചിട്ടില്ല. എന്നിട്ടും, അഹങ്കാരത്തിന്റെ ചെറിയൊരു മിന്നല്‍ പോലെ ഞാന്‍ പറഞ്ഞു: ''അതെ, വരയ്ക്കും.''

അപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, അവരുടെ മാഗസിന് ഒരു കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റിനെ ആവശ്യമുണ്ടെന്ന്.

വീട്ടില്‍ പോയി ഞാന്‍ ആദ്യമായി ഒരു കാര്‍ട്ടൂണ്‍ വരച്ചു. വിഷയം: അലിഗഢ് കലാപങ്ങള്‍. അതുമായി ഞാന്‍ എഡിറ്റര്‍, മഹാനായ വേണുഗോപാല്‍ റാവുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു. പൈപ്പില്‍ നിന്നൊരു വലിയ പുക വിട്ടുകൊണ്ട്, എന്നെ കൂര്‍മ്മമായി നോക്കി, ''ഇവിടെ വെച്ച് പോ. നോക്കാം,'' എന്ന് പറഞ്ഞു.

അടുത്ത ആഴ്ച അത് അച്ചടിച്ച് വന്നു.

അങ്ങനെയാണ് ഞാന്‍ കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റായി മാറിയത്. പിന്നെ ഇന്ത്യന്‍ എക്‌സ്പ്രസ്, വീക്ക്, മനോരമ... റിപ്പോര്‍ട്ടിങ്. അതിന് ശേഷം ആര്‍ട്ട് ഡയറക്ടര്‍. പിന്നെ എഡിറ്റര്‍. ഇതിലൊന്നും ഞാന്‍ മുന്‍കൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തതല്ല. ഒരു ഒഴുക്കു പോലെ, ഒന്നില്‍ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ജീവിതം എന്നെ കൊണ്ടുപോയി.

പക്ഷേ, ഞാന്‍ പറഞ്ഞുപോകാന്‍ മറന്ന ഒരു ചെറിയ കാര്യമുണ്ട്. അന്ന് കാപ്പി കുടിച്ചിറങ്ങുമ്പോള്‍, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാനുള്ള പണം എന്റെ കൈവശമില്ലായിരുന്നു. അച്യുതനില്‍ നിന്ന് ഞാന്‍ ഒരു രൂപ കടം വാങ്ങി. കാലം കടന്നു. ആ കടം ഞാന്‍ മറന്നു. വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുശേഷം, അച്യുതന്‍ ഇല്ലാതായെന്ന വാര്‍ത്ത കേട്ടപ്പോള്‍, ആ ഒരു രൂപ എന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ തിരിച്ചുവന്നു.

ഇനി അത് തിരികെ കൊടുക്കാന്‍ കഴിയില്ല.

ഈ കടം അടയ്ക്കാന്‍ എനിക്ക് മറ്റൊരു ജന്മം വേണമോ എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോഴും മനസ്സില്‍.

കടങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍, മനുഷ്യനും രാഷ്ട്രവും തമ്മില്‍ വലിയ വ്യത്യാസമില്ല. ഇന്ന് ബി.ജെ.പിയുടെ ലക്ഷ്യം നെഹ്രുവാണ്. അദ്ദേഹം രാജ്യത്തെ നശിപ്പിച്ചതേയുള്ളൂ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മ മായിക്കപ്പെടണം എന്ന നിലപാട്. കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ ലക്ഷ്യം സാവര്‍ക്കര്‍. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അനുകൂലിയും ഹിന്ദുത്വത്തിന്റെ വക്താവുമെന്ന മുദ്രകുത്തല്‍. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്താപരമായ സംഭാവനകളും ബ്രിട്ടീഷ് തടവറകളിലെ അനുഭവങ്ങളും പ്രചാരണം മാത്രമായി തള്ളപ്പെടുന്നു.

ഭരണഘടനയുടെ പിതാവായ അംബേദ്കറിനെ പോലും, ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ കണക്കുകൂട്ടലുകളില്‍ ചെറുതാക്കി കാണിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ നടക്കുന്നു.

ഒരു പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായുള്ള എന്റെ ജോലിയുടെ ഭാഗമാണ് രാഷ്ട്രീയ പാര്‍ട്ടികളുടെ ഓഫീസുകളില്‍ കയറിയിറങ്ങുക, ചിലരുമായി ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുക, അല്പം ഗോസിപ്പും, ചിലപ്പോള്‍ അതീവ ഗൗരവമുള്ള വിഷയങ്ങളുമെല്ലാം ചര്‍ച്ച ചെയ്യുക. അങ്ങനെ ഒരു ദിവസം, ബി.ജെ.പിയിലെ ഒരു ആശയകാരനുമായി ഞാന്‍ കണ്ടുമുട്ടി. ആള്‍ എന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു.

ഞാന്‍ പറഞ്ഞു: ''ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ അവസ്ഥകള്‍ ഇനിയും മെച്ചപ്പെടാമായിരുന്നു.''

അദ്ദേഹം ഉടന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു: ''അത് മുഴുവന്‍ നെഹ്രുവിന്റെ കുറ്റമാണ്.''

''എങ്ങനെ?'' ഞാന്‍ ചോദിച്ചു.

''അദ്ദേഹം ഫേബിയന്‍ സോഷ്യലിസ്റ്റായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂഢതയും ദുര്‍ബലതയും കൊണ്ടാണ് നമ്മള്‍ക്കു അധിനിവേശ കശ്മീര്‍ നഷ്ടപ്പെട്ടത്.''

''അദ്ദേഹം പ്രബുദ്ധനായിരുന്നു. കുറേ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു,'' ഞാന്‍ പറഞ്ഞു.

''ദേശീയവാദപരമായ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ അല്ല,'' ആള്‍ ഉടന്‍ തിരിച്ചടിച്ചു.

അതിന് എനിക്ക് മറുപടിയില്ലായിരുന്നു.

മറ്റൊരു സമയം, ഒരു കവിയുടെ വീട്ടില്‍ നടന്ന ഒരു പാര്‍ട്ടിയില്‍, തീപ്പൊരി നിറഞ്ഞ ഒരു ഇടതുപക്ഷ എഴുത്തുകാരനെ എനിക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി.

അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: ''ബി.ജെ.പി ചരിത്രത്തെ നശിപ്പിക്കുകയല്ലേ?''

''എങ്ങനെ?'' ഞാന്‍ ചോദിച്ചു.

''സാവര്‍ക്കറെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട്.''

''അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ക്കെതിരെ പോരാടിയില്ലേ? കുപ്രസിദ്ധമായ കാലാപാനി ജയിലില്‍ കിടന്നില്ലേ?''

അദ്ദേഹം പുച്ഛത്തോടെ പറഞ്ഞു:

''അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് ഞങ്ങളുടെ പല സഖാക്കളും അതുപോലെ ജയിലില്‍ കിടന്നിട്ടുണ്ട്.''

അതിന്നും എനിക്ക് മറുപടിയില്ലായിരുന്നു.

ചരിത്രം ഒരു റബ്ബര്‍ ബാന്‍ഡുപോലെയാണ്. സംഭവങ്ങളെ ഏത് ദിശയിലേക്കും വലിച്ചുകെട്ടാന്‍ കഴിയും. ഒരു ചരിത്രകാരന്റെ നായകന്‍ മറ്റൊരു ചരിത്രകാരന്റെ ശത്രുവായിരിക്കും. പക്ഷേ, സത്യം ഇതാണ്: നാം ഒരു രാഷ്ട്രമായി ഇവര്‍ക്കെല്ലാം കടപ്പെട്ടവരാണ്. ഇന്ന് നാം ജീവിക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അടിത്തറ പണിതവര്‍ അവര്‍ തന്നെയാണ്. അവരെ നിഷേധിച്ചാല്‍, നമ്മെ ചരിത്രം എങ്ങനെ വിലയിരുത്തും എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമില്ല.

വ്യക്തിയാകട്ടെ, രാഷ്ട്രമാകട്ടെ, കടങ്ങളില്‍ നിന്ന് മോചിതമാകുക എന്നതാണ് യഥാര്‍ത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം. അച്യുതന്‍ സൗമ്യനും വിനയമുള്ളവനും ഹാസ്യബോധമുള്ളവനും ഉദാരമനസ്‌കനും ആയ മനുഷ്യന്‍ - എവിടെയായാലും ഇത് മനസ്സിലാക്കും.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്യാന്‍വാസ് നമ്മുടെയെല്ലാവരുടെയുമാണ്.

ഇന്ത്യയും അതുപോലെ.