ലോകചരിത്രത്തിന്റെ അരങ്ങില്‍ ചിലര്‍ അടിത്തറ പാകി പോകുന്നു. അവരുടെ പേര് വലുതായൊന്നും കേള്‍ക്കപ്പെടാറില്ല. കാലം കടന്നുപോകുമ്പോള്‍ മറ്റൊരാള്‍ ആ അടിത്തറ കൈയ്യിലെടുത്ത് അതിനെ വീണ്ടും പണിതുയര്‍ത്തും; അപ്പോള്‍ അതിന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ സാധ്യതകള്‍ മുഴുവനായും തെളിയും. അങ്ങനെ നിശ്ശബ്ദമായി അടിത്തറ പാകിയ ഒരാളായിരുന്നു വീര്‍ ബഹാദൂര്‍ സിങ്. 1985 സെപ്റ്റംബര്‍ 24 മുതല്‍ 1988 ഓഗസ്റ്റ് 2 വരെ അദ്ദേഹം ഉത്തര്‍പ്രദേശ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. എന്‍ഡി തിവാരി മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്താണ് മീററ്റ് നഗരത്തില്‍ കലാപം തുടങ്ങിയത്. എന്നാല്‍ ആ കലാപത്തിന്റെ വിത്തുകള്‍ ഏറെ മുമ്പേ വിതച്ചവയായിരുന്നു. 1986 ഫെബ്രുവരി 1-ന് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഭരണകാലത്ത് ബാബരി മസ്ജിദിന്റ പൂട്ടു തുറന്ന സംഭവം അതിലൊന്നായി ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അതേസമയത്ത് ലക്‌നോ നഗരത്തെ ഗോമതി നദിയിലെ പ്രളയം വിഴുങ്ങിയിരുന്നു. പ്രളയാശ്വാസ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ പരിശോധിക്കാനെന്ന പേരില്‍ രാജീവ് ഗാന്ധി ലക്നൗവിലേക്ക് എത്തിയെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ ലക്ഷ്യം മറ്റൊന്നായിരുന്നു. തിവാരിയെ മാറ്റി വിശ്വസ്തനായ വീര്‍ ബഹദൂര്‍ സിങ്ങിനെ അധികാരത്തിലേല്‍പ്പിക്കുക.

മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഓഫിസിനും ഡല്‍ഹിക്കുമിടയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ഫലപ്രദമായ വിവരശൃംഖല രൂപപ്പെടുത്തിയതു വീര്‍ ബഹാദൂര്‍ സിങ്ങായിരുന്നു. ''ഗ്രാമപ്രധാനില്‍ നിന്ന് ബ്ലോക്ക് പ്രസിഡന്റിലേക്ക്, അവിടെ നിന്ന് എസ്.പി.യിലേക്കും ജില്ലാ കലക്ടറിലേക്കും എത്തുന്ന ഒരു വലിയ ബന്ധവലയം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു. അവരൊക്കെ തങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളിലെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യങ്ങള്‍ സര്‍ക്കാരിലേക്ക് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുകയായിരുന്നു. മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് വേണ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ആദ്യ സമഗ്ര വിവരശേഖരണ സംവിധാനം അതായിരുന്നു,'' എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത വൃത്തത്തില്‍പ്പെട്ട ഐ.എ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥനായ അശോക് പ്രിയദര്‍ശി എന്നോട് പറഞ്ഞു. ''ഇത് ബൂത്ത് തലത്തിലുള്ള വിവരശേഖരണമായിരുന്നു.''

ഉയരം കൂടിയ, സൗമ്യനായ ഒരു മനുഷ്യന്‍. അശോക് പിന്നീട് അടല്‍ ബിഹാരി വാജ്പയുടെ കാലത്ത് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫിസില്‍ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഒരു ഘട്ടത്തില്‍ ലക്നൗവിന്റെ ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റായിരുന്ന അദ്ദേഹം അയോധ്യ പ്രക്ഷോഭകാലത്ത് വാജ്‌പേയിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് അതേ വ്യക്തിയെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫിസിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് വാജ്‌പേയിയുടെ പ്രതിഭ തിരിച്ചറിയാനുള്ള നിഷ്പക്ഷ ദൃഷ്ടിയുടെ തെളിവായിട്ടാണ് പലരും കാണുന്നത്.

വര്‍ഷങ്ങള്‍ പിന്നിട്ടു. രണ്ടര ദശാബ്ദം കഴിഞ്ഞ് അതേ ആശയത്തിനു മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് പുതുജീവന്‍ നല്‍കി. ഇന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര മന്ത്രിയായ അമിത് ഷാ ആണ് പലരും ''ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ചാണക്യന്‍'' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ആ വ്യക്തി. അദ്ദേഹം ദേശീയ രാഷ്ട്രീയരംഗത്ത് ഉയര്‍ന്നുവന്നതോടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറി. ഇത് അദ്ദേഹം വീര്‍ ബഹദൂര്‍ സിങ്ങിന്റെ മാതൃക പകര്‍ത്തിയെന്നര്‍ത്ഥമല്ല; മറിച്ച് മറ്റുള്ളവര്‍ കാണാതിരുന്ന ഒരു സാധ്യത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

2014-ലെ ദേശീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ബിജെപിയുടെ വിജയം, നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ കരിസ്മാറ്റിക് പ്രചാരണത്തിന്റെ ഫലം മാത്രമായിരുന്നില്ല. അതിന് പിന്നില്‍ അമിത് ഷാ രൂപപ്പെടുത്തിയ സൂക്ഷ്മമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അന്ന് ബിജെപിയുടെ ഉത്തര്‍പ്രദേശ് ചുമതലയുള്ള ജനറല്‍ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും നിര്‍ണായകമായ രാഷ്ട്രീയ സംസ്ഥാനമാണ് ഉത്തരപ്രദേശം. കാരണം ലോക്‌സഭയിലേക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ അംഗങ്ങളെ അയക്കുന്നത് അവിടെ നിന്നാണ്: 80 എം പിമാര്‍. അമിത് ഷായുടെ കണക്കുകൂട്ടല്‍ ലളിതമായിരുന്നു. ഈ സംസ്ഥാനത്ത് ആധിപത്യം നേടാനായാല്‍, കേന്ദ്രത്തില്‍ ഭൂരിപക്ഷ സര്‍ക്കാര്‍ സാധ്യമാകും.

ഫലവും അത്ര തന്നെ അത്ഭുതകരമായിരുന്നു. 2014 തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ബിജെപി ഉത്തരപ്രദേശില്‍ 80ല്‍ 71 സീറ്റുകള്‍ നേടി; കൂട്ടുകക്ഷിയോടെ 73. രാജ്യവ്യാപകമായി പാര്‍ട്ടി നേടിയ 282 സീറ്റുകളുടെ അടിസ്ഥാനശില അതായിരുന്നു. ഈ വിജയത്തിന് പിന്നില്‍ ചില പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയ ഗണിതങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് പല നിരീക്ഷകരും അതിനെ ''അമിത് ഷായുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഗണിതം'' എന്നു വിളിച്ചു.

ആദ്യ ഗണിതം വോട്ടുശതമാനം സീറ്റുകളാക്കി മാറ്റുന്ന രീതിയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ first-past-the-post തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനത്തില്‍ വോട്ടുകള്‍ സമമായി പരന്നാല്‍ അതിന് വലിയ ഗുണമില്ല. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ അതീവ സാന്ദ്രമായി അടുക്കിയാല്‍ മാത്രമാണ് കൂടുതല്‍ സീറ്റുകള്‍ ലഭിക്കുക. അതുകൊണ്ടാണ് ഉത്തരപ്രദേശില്‍ അമിത് ഷാ അസാധാരണമായ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ക്രിസ്റ്റഫര്‍ ജാഫ്രലോട്ട് പിന്നീട് എഴുതിയത് ഇങ്ങനെ: ''ഉത്തരേന്ത്യയില്‍, പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്തരപ്രദേശില്‍, വോട്ടുകളുടെ അത്യന്തം ഫലപ്രദമായ കേന്ദ്രീകരണം ബിജെപിയെ വോട്ടുശതമാനം സീറ്റുകളാക്കി മാറ്റാന്‍ സഹായിച്ചു.''

രണ്ടാമത്തെ ഗണിതം ബൂത്ത് തലത്തിലുള്ള സംഘടനയായിരുന്നു. ഓരോ മണ്ഡലത്തിലും നൂറുകണക്കിന് പോളിങ് ബൂത്തുകളുണ്ട്. അമിത് ഷാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ആ ചെറിയ യൂണിറ്റുകളിലേക്കാണ് കൊണ്ടുവന്നത്. ഓരോ ബൂത്തിലേക്കും പ്രത്യേക കമ്മിറ്റികള്‍; വോട്ടര്‍മാരെ തിരിച്ചറിയല്‍; പിന്തുണക്കാര്‍ക്ക് ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തല്‍; വോട്ടിങ് ദിവസത്തില്‍ അവരെ ബൂത്തിലേക്കെത്തിക്കല്‍. അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും പറയുന്ന ഒരു വാചകം ഉണ്ടായിരുന്നു: ''തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ബൂത്ത് ബൂത്തായി ജയിക്കേണ്ടതാണ്.''

മൂന്നാമത്തെ ഗണിതം ജാതി സഖ്യങ്ങളുടെ പുനര്‍സംഘടനയായിരുന്നു. ദശാബ്ദങ്ങളോളം ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയത്തില്‍ ചില സ്ഥിരമായ സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടുകള്‍ നിലനിന്നിരുന്നു. സമാജ് വാദി പാര്‍ട്ടിയുടെ വോട്ട് ബാങ്ക് യാദവരും മുസ്ലിങ്ങളുമായിരുന്നു; ബഹുജന്‍ സമാജ് പാര്‍ട്ടി ദലിതരെ ആശ്രയിച്ചു. അമിത് ഷാ ഈ കൂട്ടുകെട്ടുകള്‍ പൊളിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു. യാദവല്ലാത്ത ഒ.ബി.സി. വിഭാഗങ്ങളും ദലിതരും ബിജെപിയിലേക്ക് ആകര്‍ഷിക്കപ്പെട്ടു.

നാലാമത്തെ ഗണിതം വോട്ടര്‍മാരെ ബൂത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന സംവിധാനമായിരുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ജയിക്കുക എന്നുള്ളത് എല്ലായ്‌പ്പോഴും പുതിയ വോട്ടര്‍മാരെ നേടുന്നതല്ല; നിലവിലുള്ള പിന്തുണക്കാര്‍ വോട്ട് ചെയ്യാന്‍ എത്തുക എന്നതാണ് നിര്‍ണായകം. ഈ ഘട്ടത്തില്‍ ആര്‍എസ്സ്എസ് പ്രവര്‍ത്തകരും സംഘടനാപരമായി സഹായിച്ചു.

അഞ്ചാമത്തേതും അവസാനത്തേതും സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ ഉപയോഗം. സോഷ്യല്‍ മീഡിയ, ഡാറ്റാ വിശകലനം, വന്‍ റാലികള്‍ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ചേര്‍ന്നു. ഡിജിറ്റല്‍ സന്ദേശങ്ങളും നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ വലിയ പൊതുസമ്മേളനങ്ങളും ചേര്‍ന്ന് നഗരങ്ങളിലെയും ഗ്രാമങ്ങളിലെയും വോട്ടര്‍മാരിലേക്കെത്തി.

ഈ അഞ്ച് ഘടകങ്ങള്‍ - വോട്ടുകളുടെ ഭൗഗോള കേന്ദ്രീകരണം, ബൂത്ത് തലസംഘടന, ജാതി സഖ്യങ്ങളുടെ പുനര്‍ഗണിതം, വോട്ടര്‍മാരുടെ സജീവമാക്കല്‍, സാങ്കേതിക പ്രചാരണം - ചേര്‍ന്നാണ് അമിത് ഷായുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രത്തിന്റെ ഹൃദയം രൂപപ്പെട്ടത്. അതിലൂടെ ''മോദി തരംഗം'' ഒരു വികാരം മാത്രമായി നില്‍ക്കാതെ വോട്ടുകളായി മാറി.

കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഞാന്‍ കാളിദാസ് മാര്‍ഗിലെ വീട്ടില്‍ വീര്‍ ബഹദൂര്‍ സിങ്ങിനെ കണ്ടുമുട്ടിയ ഒരു നിമിഷം ഓര്‍മ്മ വരുന്നു. ചെറുതും ഇരുണ്ട നിറമുള്ളതുമായ, വളരെ വിനയമുള്ള ഒരാള്‍. കണ്ണുകളില്‍ മാത്രം ഒരു സൂക്ഷ്മമായ ബുദ്ധിയുടെ തിളക്കം. അദ്ദേഹത്തോട് ഞാന്‍ ആ വിവരശൃംഖലയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.

''അതൊന്നുമല്ല,'' അദ്ദേഹം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു. ''നമ്മുടെ പ്രധാനമന്ത്രി രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കരിസ്മയാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പുകള്‍ ജയിക്കുന്നത്.'' ആ ചിരിയില്‍ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സത്യം ഒളിച്ചിരുന്നു. പ്രശംസ കിട്ടുമ്പോള്‍ മന്ത്രിമാരും മുഖ്യമന്ത്രിമാരും പറയുന്ന പതിവ് മറുപടി.

രാഷ്ട്രീയത്തിലും പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തിലും ഗൂഢാലോചനകളും അഭ്യൂഹങ്ങളും ഓക്്സിജനെപ്പോലെയാണ്. Ilyas Ilmiയുടെ വാക്കുകള്‍ പ്രകാരം, വീര്‍ ബഹദൂര്‍ സിങ്ങിന്റെ അടുത്ത ഉപദേശകന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായ Jai Prakash Shahiയായിരുന്നു. പിന്നീട് ഇന്റലിജന്‍സ് ബ്യൂറോ ആ ബന്ധം കണ്ടെത്തിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. തുടര്‍ന്ന് എന്‍. ഡി. തിവാരി വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി.

ചില ദിവസങ്ങള്‍ക്കുശേഷം വീര്‍ ബഹദൂര്‍ സിങ് യൂറോപ്പിലെ ഒരു ഹോട്ടലില്‍ മരിച്ച നിലയില്‍ കണ്ടെത്തപ്പെട്ടു. ജയപ്രകാശ് ശാഹിയും പിന്നീട് ഒരു ദുരൂഹ റോഡ് അപകടത്തില്‍ മരിച്ചു. യാതൊരു കുറ്റകൃത്യത്തിനും തെളിവുകളില്ല. എന്നാല്‍ രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തില്‍ അഭ്യൂഹങ്ങള്‍ മരിക്കാറില്ല. അവയാണ് പൊതുജീവിതത്തിന്റെ ശ്വാസവായു.