ജ്യോതിര്‍ലിംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഐതിഹ്യം വിഷ്ണു പുരാണത്തിലാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരിക്കൽ മഹാവിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും തങ്ങളിൽ ആരാണ് പരമോന്നതൻ എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കത്തിലായി. അപ്പോൾ പരമശിവൻ അനന്തമായ ഒരു ദിവ്യജ്യോതിസ്തംഭത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ ജ്യോതിസ്തംഭത്തിന്റെ ആദിയും അന്ത്യവും കണ്ടെത്താൻ ഇരുവരോടും ശിവൻ നിർദേശിച്ചു.

ബ്രഹ്മാവ് മുകളിലേക്കും മഹാവിഷ്ണു താഴേക്കും തിരച്ചിൽ ആരംഭിച്ചു. വളരെ ദൂരം സഞ്ചരിച്ചിട്ടും മഹാവിഷ്ണുവിന് അതിന്റെ അറ്റം കണ്ടെത്താനായില്ല. അദ്ദേഹം സത്യം സമ്മതിച്ച് പരാജയം അംഗീകരിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവ് അറ്റം കണ്ടതായി അസത്യം പറഞ്ഞു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസത്യത്തിൽ കോപിതനായ പരമ ശിവൻ, "സൃഷ്ടികർത്താവായിരുന്നാലും ഭൂമിയിൽ ബ്രഹ്മാവിന് പ്രത്യേക ആരാധന ലഭിക്കുകയില്ല" എന്ന് ശപിച്ചു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ സത്യസന്ധതയെ ശിവൻ പ്രശംസിക്കുകയും അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു.

ആ അനന്തമായ ദിവ്യജ്യോതിസ്തംഭത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭക്തർ ഈ ജ്യോതിര്‍ലിംഗങ്ങളെ പരമശിവന്റെ അനന്തമായ ദിവ്യതേജസ്സിന്റെ പ്രതീകമായി ആരാധിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിര്‍ലിംഗങ്ങൾ ഹിന്ദുമതത്തിലെ അതിപുണ്യമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. 'ജ്യോതി' എന്നാൽ പ്രകാശം, 'ലിംഗം' എന്നാൽ ദൈവിക ചിഹ്നം. അനന്തമായ ദിവ്യപ്രകാശത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിന്റെ പ്രതീകമാണ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗങ്ങൾ.

വേദജ്യോതിഷത്തിൽ ഓരോ രാശിക്കും അതിന്റേതായ അധിപതിയും സ്വഭാവവുമുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിൽ ഓരോ രാശിക്കും ഓരോ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം നിർബന്ധമായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും ജ്യോതിഷ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ഓരോ രാശിക്കാരും പ്രത്യേക ജ്യോതിര്‍ലിംഗം ആരാധിക്കുന്നത് ആത്മീയമായ പുരോഗതിക്കും മനഃശാന്തിക്കും ഐശ്വര്യത്തിനും സഹായകരമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

മേടം – സോമനാഥ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ഗുജറാത്ത്)

മേടരാശിക്കാരുടെ ധൈര്യവും നേതൃത്വപാടവവും വർധിപ്പിക്കുമെന്നും ജീവിതത്തിലെ തടസ്സങ്ങൾ മറികടക്കാൻ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ഇടവം – മല്ലികാർജുന ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ശ്രീശൈലം)

കുടുംബസൗഖ്യം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത, ദാമ്പത്യ സൗഭാഗ്യം എന്നിവയ്ക്കായി ഈ ജ്യോതിര്‍ലിംഗ ദർശനം ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

മിഥുനം – മഹാകാളേശ്വർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ഉജ്ജയിൻ)

ബുദ്ധിശക്തി, തീരുമാനശേഷി, തൊഴിൽവിജയം എന്നിവ വർധിപ്പിക്കാനും മാനസിക ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ അകറ്റാനും അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമെ ന്നാണ് വിശ്വാസം.

കർക്കടകം – ഓംകാരേശ്വർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (മധ്യപ്രദേശ്)

കുടുംബസമാധാനം, ആത്മീയ വളർച്ച, മനഃശാന്തി എന്നിവ പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ആരാധനാകേന്ദ്രമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ചിങ്ങം – വൈദ്യനാഥ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ഝാർഖണ്ഡ്)

ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, ആത്മവിശ്വാസം, നേതൃത്വശേഷി എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ഈ ജ്യോതിര്‍ലിംഗാരാധന സഹായകരമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

കന്നി – ഭീമശങ്കർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (മഹാരാഷ്ട്ര)

വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ബുദ്ധിപരമായ കഴിവുകൾ, ജീവിതത്തിലെ ക്രമീകരണം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടാൻ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

തുലാം – രാമേശ്വരം ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (തമിഴ്നാട്)

ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലെ ഐക്യം, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ദൃഢത, പാപപരിഹാരം എന്നിവയ്ക്ക് ഈ ക്ഷേത്രദർശനം വിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

വൃശ്ചികം – നാഗേശ്വർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ഗുജറാത്ത്)

ഭയങ്ങൾ, ശത്രുദോഷങ്ങൾ, പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കുമെന്നും ആത്മബലം വർധിക്കുമെന്നും വിശ്വാസമു ണ്ട്.

ധനു – കാശി വിശ്വനാഥ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (വാരണാസി)

ആത്മീയ ജ്ഞാനം, ഗുരുകടാക്ഷം, ധർമ്മനിഷ്ഠ എന്നിവ വർധിപ്പിക്കുന്ന മഹാപുണ്യസ്ഥലമാണ് കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം.

മകരം – ത്രയംബകേശ്വർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (മഹാരാഷ്ട്ര)

കർമഫലശുദ്ധി, പിതൃദോഷപരിഹാരം, ജീവിത സ്ഥിരത എന്നിവയ്ക്കായി ഈ ക്ഷേത്രം വിശേഷമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

കുംഭം – കേദാർനാഥ് ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (ഉത്തരാഖണ്ഡ്)

ആത്മീയ ഉന്നതി, ത്യാഗബോധം, ജീവിത ലക്ഷ്യ സാക്ഷാത്കാരം എന്നിവയ്ക്ക് കേദാർനാഥ ദർശനം അതിവിശിഷ്ടമാണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്.

മീനം – ഘൃഷ്ണേശ്വർ ജ്യോതിര്‍ലിംഗം (മഹാരാഷ്ട്ര)

ഭക്തി, സമാധാനം, കുടുംബ ഐശ്വര്യം, ആത്മീയ സംതൃപ്തി എന്നിവ പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ജ്യോതിര്‍ലിംഗമായി ഘൃഷ്ണേശ്വർ അറിയപ്പെടുന്നു.

ജ്യോതിര്‍ലിംഗ ദർശനവും ശിവാരാധനയും എല്ലാ രാശിക്കാർക്കും ഒരുപോലെ പുണ്യപ്രദമാണ്. രാശിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജ്യോതിര്‍ലിംഗം ഭക്തി പൂർവം ദർശിക്കുകയും "ഓം നമഃ ശിവായ" എന്ന പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് മനഃശാന്തിക്കും ആത്മീയ ഉന്നതിക്കും ജീവിത വിജയത്തിനും സഹായകരമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. എന്നാൽ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാൻ രാശിയോ ജന്മനക്ഷത്രമോ മാത്രമല്ല, ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് ശൈവസമ്പ്രദായം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വിഷയത്തിൽ വ്യത്യസ്ത പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രാശി–ജ്യോതിര്‍ലിംഗ ക്രമീകരണങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ, പിന്തുടരുന്ന ജ്യോതിഷപാരമ്പര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ ക്രമം ഉപയോഗിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.