രാമായണത്തിലെ വനവാസകാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു മനോഹരമായ രംഗമുണ്ട്. ചിത്രകൂടത്തിൽ ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ലക്ഷ്മണനും താമസിക്കുന്ന സമയത്ത് ഭരതൻ സൈന്യസമേതം അവരെ കാണാനായി എത്തുകയാണ്. ദൂരെനിന്ന് സൈന്യത്തിന്റെ ആരവവും പൊടിപടലങ്ങളും കണ്ട ശ്രീരാമൻ വിവരം അന്വേഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ ഉയരമുള്ള ഒരു മരത്തിൽ കയറി ദൂരേക്ക് നോക്കുന്നു. അവിടെനിന്ന് കാണുന്ന ഭരതന്റെ രഥത്തിലെ പതാകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുന്നത്. പതാകയിൽ കോവിദാര വൃക്ഷത്തിന്റെ അടയാളം ആലേഖനം ചെയ്തിരുന്നു.

വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡം 96-ാം സർഗത്തിലെ 18, 19 ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഈ സംഭവം വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. ഭരതന്റെ രഥത്തിൽ കോവിദാര വൃക്ഷത്തിന്റെ ചിഹ്നമുള്ള പതാക ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതായി ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് പറയുന്നു. അങ്ങനെ അയോധ്യയുടെ രാജകീയ അടയാളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വൃക്ഷമെന്ന നിലയിലും കോവിദാരം രാമായണത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാകുന്നു. സിനിമയിലും ഈ രംഗം മനോഹരമായി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഈ കോവിദാര വൃക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ മനസ്സിലേക്ക് ആദ്യം വരുന്നത് മനോഹരമായ ചുവപ്പും പിങ്കും കലർന്ന പൂക്കളുള്ള മന്ദാര മരമാണ്. പൂക്കളുടെ ഭംഗികൊണ്ടും പുരാണപരമായ പ്രാധാന്യംകൊണ്ടും സസ്യശാസ്ത്രപരമായ സവിശേഷതകൾ കൊണ്ടും ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വൃക്ഷമാണിത്.

കോവിദാരം എന്ന പേരിന്റെ സവിശേഷത

കോവിദാരം എന്ന സംസ്കൃതനാമത്തിലാണ് ഈ വൃക്ഷം പുരാണങ്ങളിലും ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നത്. സസ്യശാസ്ത്രപരമായി ഇതിനെ Bauhinia variegata എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഫാബേസീ (Fabaceae) കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന ഈ വൃക്ഷം ഇലപൊഴിയും സ്വഭാവമുള്ള ചെറുതോ ഇടത്തരമോ ആയ മരമാണ്.

ഇംഗ്ലീഷിൽ ഓർക്കിഡ് ട്രീ (Orchid Tree), മൗണ്ടൻ എബണി (Mountain Ebony), വേരിഗേറ്റഡ് ബൗഹീനിയ (Variegated Bauhinia) എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ഓർക്കിഡ് പൂക്കളോട് സാമ്യമുള്ള മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാണ് ഓർക്കിഡ് ട്രീ എന്ന പേര് ലഭിക്കാൻ കാരണം.

ഹിന്ദിയിൽ കച്നാർ (Kachnar), സംസ്കൃതത്തിൽ കാഞ്ചനാര, കോവിദാര, കുദ്ദാല, ചമരിക തുടങ്ങിയ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ബംഗാളിയിൽ രക്തകാഞ്ചൻ, കന്നഡയിൽ കെമ്പു മന്ദാര, തമിഴിൽ ചുവപ്പുമന്താരൈ, തെലുങ്കിൽ കാഞ്ചനമു എന്നീ പേരുകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ കോവിദാരം, ചുവന്ന മന്ദാരം, മന്ദാരം, മലയാത്തി, കൊങ്ങു തുടങ്ങിയ പേരുകൾ കാണാം.

ഇലകളിലെ കൗതുകം

കോവിദാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷതകളിലൊന്ന് അതിന്റെ ഇലകളാണ്. ഒട്ടകത്തിന്റെ കുളമ്പിനോടോ ചിത്രശലഭത്തിന്റെ ചിറകുകളോടോ സാമ്യമുള്ള ആകൃതിയിലാണ് ഇലകൾ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇലയുടെ അഗ്രഭാഗം രണ്ടായി പിളർന്നതുപോലെ കാണാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇംഗ്ലീഷിൽ കാമൽസ് ഫൂട്ട് ട്രീ (Camel's Foot Tree), ബട്ടർഫ്ലൈ ട്രീ (Butterfly Tree) എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.

ഏകദേശം 8 മുതൽ 15 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ വളരാൻ കഴിവുള്ള മരമാണിത്. ശാഖകൾ പടർന്നു വളരുന്നതിനാൽ നല്ല തണൽ നൽകുകയും ചെയ്യും. തവിട്ടുനിറം കലർന്ന ചാരനിറത്തിലുള്ള പുറംതൊലിയാണ് സാധാരണ കാണപ്പെടുന്നത്.

പൂക്കളുടെ മനോഹാരിത

കോവിദാരത്തിന്റെ പൂക്കൾ തന്നെയാണ് ഈ വൃക്ഷത്തെ ഏറ്റവും ആകർഷകമാക്കുന്നത്. പിങ്ക്, ഇളം പർപ്പിൾ, കടും പർപ്പിൾ, വെള്ള തുടങ്ങിയ നിറങ്ങളിൽ പൂക്കൾ കാണപ്പെടുന്നു. അഞ്ചു ദളങ്ങളുള്ള പൂക്കളിൽ ഒരു ദളത്തിന് മറ്റുള്ളവയിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ നിറവിന്യാസം കാണാം. പൂക്കൾ കൂട്ടമായി ശാഖകളുടെ അഗ്രഭാഗത്തും ഇലകളോട് ചേർന്നും വിരിയുന്നു.

മരത്തിൽ ഇലകൾ കുറയുന്ന സമയത്തുപോലും പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയുന്നത് മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. സാധാരണയായി ശൈത്യകാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും വേനലിന്റെ തുടക്കത്തിലുമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട പൂക്കാലം. പ്രദേശത്തെ കാലാവസ്ഥയനുസരിച്ച് പൂക്കാലത്തിൽ വ്യത്യാസം വരാം. പൂക്കൾ കൊഴിഞ്ഞതിനുശേഷം നീളമുള്ള പരന്ന കായ്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അവയ്ക്കുള്ളിൽ വിത്തുകൾ കാണപ്പെടും.

ചുവന്ന മന്ദാരവും കോവിദാരവും ഒന്നാണോ?

ഇവിടെ ഒരു കാര്യം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ചുവന്ന മന്ദാരം എന്ന പൊതുപേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു മരമാണ് Bauhinia purpurea. ഇതും കോവിദാരവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ബൗഹീനിയ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന വൃക്ഷമാണ്. ഇതിന്റെ പൂക്കൾക്ക് സാധാരണയായി കൂടുതൽ കടും പർപ്പിൾ നിറമാണ്.

എന്നാൽ രാമായണത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന കോവിദാരത്തിന്റെ സസ്യശാസ്ത്രപരമായ തിരിച്ചറിയൽ സാധാരണയായി Bauhinia variegata എന്ന ഇനവുമായാണ് ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നത്. അതിനാൽ എല്ലാ ചുവന്ന മന്ദാരമരങ്ങളെയും കോവിദാരം എന്നു വിളിക്കുന്നത് കൃത്യമല്ല. പൂക്കളുടെ നിറത്തിലും രൂപത്തിലും ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും ഇരു മരങ്ങളുടെയും ഇലകൾക്ക് സമാനമായ രൂപമാണ്.

കേരളത്തിൽ എവിടെയൊക്കെ കാണാം?

കേരളത്തിൽ അലങ്കാരവൃക്ഷമായി കോവിദാരം നട്ടുവളർത്തുന്നുണ്ട്. വീടുകളുടെ മുറ്റങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ക്ഷേത്ര പരിസരങ്ങൾ, പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ, റോഡരികുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ മരം കാണാൻ കഴിയും. പ്രത്യേകിച്ച് നല്ല സൂര്യപ്രകാശം ലഭിക്കുന്ന സ്ഥല ങ്ങളിൽ നന്നായി വളരുന്നു. വെള്ളം കെട്ടിനിൽക്കാത്ത മണ്ണാണ് കൂടുതൽ അനുയോജ്യം. വിത്തുകൾ മുളപ്പിച്ചും തൈകൾ നട്ടും വളർത്താം.

കേരളത്തിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയിൽ വളർത്താൻ കഴിയുന്ന അലങ്കാര വൃക്ഷമാണിത്. എന്നാൽ കേരളത്തിലെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും സ്വാഭാവികമായി വ്യാപകമായി വളരുന്ന ഒരു വന വൃക്ഷമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. പല സ്ഥലങ്ങളിലും മനുഷ്യർ നട്ടുവളർത്തുന്നതാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ വ്യാപനം

ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ കോവിദാരം വളരുന്നുണ്ട്. ഹിമാലയൻ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ മധ്യ ഇന്ത്യ, വടക്കേ ഇന്ത്യ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ, ദക്ഷിണേന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ വനങ്ങളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും ഇത് കാണപ്പെടുന്നു.

ഉത്തരാഖണ്ഡ്, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ഉത്തർപ്രദേശ്, ബിഹാർ, പശ്ചിമബംഗാൾ, അസം, മധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക, തമിഴ്നാട്, കേരളം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. സ്വാഭാവിക വനങ്ങളിലും മനുഷ്യർ നട്ടുവളർത്തുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഇനമാണിത്. ഇന്ത്യയിലുടനീളം ഇതിന്റെ സാന്നിധ്യം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ആയുർവേദത്തിലും പരമ്പരാഗത ചികിത്സയിലും

ആയുർവേദത്തിൽ കാഞ്ചനാരത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. കാഞ്ചനാര ഗുഗ്ഗുലു എന്ന പ്രസിദ്ധമായ ആയുർവേദ ഔഷധയോഗത്തിൽ ഇതിന്റെ തൊലി പ്രധാന ചേരുവയാണ്. പൂക്കൾ, മുകുളങ്ങൾ, ഇലകൾ, തൊലി എന്നിവയ്ക്ക് പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ ഉപയോഗങ്ങളുണ്ട്.

പൂമൊട്ടുകളും പൂക്കളും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങളായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ കോവിദാരത്തിന്റെ ഇളം പൂമൊട്ടുകൾ പച്ചക്കറിയായി പാകം ചെയ്യുന്ന പതിവുമുണ്ട്. മൃഗങ്ങൾക്കുള്ള തീറ്റയായും ഇലകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഔഷധഗുണങ്ങളുണ്ടെന്ന പരമ്പരാഗത വിശ്വാസം മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി സ്വയം ചികിത്സ നടത്തുന്നത് ഉചിതമല്ല.

പുരാണവും പ്രകൃതിയും ഒന്നിക്കുന്ന വൃക്ഷം

കോവിദാരത്തെ കേവലം മനോഹരമായ പൂക്കളുള്ള ഒരു അലങ്കാരവൃക്ഷമായി മാത്രം കാണാനാവില്ല. രാമായണത്തിലെ ഭരതന്റെ രഥത്തിലെ പതാകയിലൂടെ അയോധ്യയുടെ രാജകീയ അടയാളമായി മാറിയ വൃക്ഷമാണിത്. ഭാരതീയ സസ്യപാരമ്പര്യത്തിലും ആയുർവേദത്തിലും ഇതിന് സ്ഥാനമുണ്ട്.

ഇന്ന് പൂന്തോട്ടങ്ങളിലും റോഡരികുകളിലും ചുവപ്പും പിങ്കും നിറങ്ങളിൽ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന മന്ദാരമരത്തെ കാണുമ്പോൾ രാമായണത്തിലെ ആ രംഗം ഓർമിക്കാം. ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ പേരും രൂപവും പൂക്കളും എങ്ങനെയാണ് നമ്മുടെ ഇതിഹാസങ്ങളുടെയും സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യ ത്തിന്റെയും ഭാഗമാകുന്നതെന്നതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് കോവിദാരം.

രാമായണത്തിലെ അയോധ്യയുടെ പതാകയിൽ അടയാളമായി ഇടംപിടിച്ച ഈ വൃക്ഷം പ്രകൃതി ഭംഗിയുടെയും പുരാണ പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും മനോഹരമായ സംഗമമായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു. കേരളത്തിലെ പല നഴ്സറികളിലും ഇപ്പോൾ ഇതിന്റെ തൈകൾ ലഭിക്കുന്നതാണ്.