ഹൈന്ദവ പുരാണപരമ്പരയിൽ അസുരചക്രവർത്തിയായ മഹാബലിയ്ക്ക് വളരെ പ്രസക്തമായ സ്ഥാനമാണുള്ളത്. അസുരവംശത്തിലാണ് ജനിച്ചതെങ്കിലും ദാനശീലവും സത്യനിഷ്ഠയും വാക്കുപാലനവും കൊണ്ട് മഹാബലി പുരാണങ്ങളിൽ മഹാനായ രാജാവായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിലെ ഓണാഘോഷങ്ങളുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധമുള്ള പുരാണ കഥാപാത്രം കൂടിയാണ് മഹാബലി. ഹിരണ്യകശിപുവിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രനായ പ്രഹ്ലാദൻ വിഷ്ണു ഭക്തിയുടെ ഉത്തമ മാതൃകയായി പുരാണങ്ങളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിതാവായ ഹിരണ്യകശിപു വിഷ്ണുവിനെ ശത്രുവായി കണ്ടപ്പോഴും പ്രഹ്ലാദൻ നാരായണ ഭക്തിയിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. അസുരവംശത്തിൽ ജനിച്ച മഹാഭക്തനെന്ന പ്രത്യേകതയും പ്രഹ്ലാദനുണ്ട്.

പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രനാണ് വിരോചനൻ. പിതാവിന്റെ വംശപാരമ്പര്യം പിന്തുടർന്ന വിരോചനൻ അസുരരാജാവായി അറിയപ്പെടുന്നു. വിരോചനന്റെ പു ത്രനായാണ് മഹാബലി ജനിച്ചത്. അങ്ങനെ ഹിരണ്യകശിപു → പ്രഹ്ലാദൻ → വിരോചനൻ → മഹാബലി എന്നതാണ് പൊതുവെ പറയപ്പെടുന്ന പിതൃ വംശപരമ്പര.

മഹാബലി ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു. തന്റെ വീര്യവും ഭരണപാടവവും കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ദേവന്മാരെയും പരാജയപ്പെടുത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചതായി പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ അധികാരത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദാനശീലവും വാക്കുപാലനവും ഏറെ പ്രസിദ്ധമായി. മഹാബലിയുടെ ഭാര്യയായി വിന്ധ്യാവലിയെ പുരാണങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ അവരുടെ പേരിന് വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളും കാണാം. ഭർത്താവിന്റെ മഹത്വത്തോടൊപ്പം വിന്ധ്യാവലിയും വിവേകവും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞ സ്ത്രീയായി പുരാണകഥകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

മഹാബലിയുടെ സന്താനങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവിധ പുരാണങ്ങളിലും പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത വിവരങ്ങളുണ്ട്. ബാണാസുരൻ മഹാ ബലിയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ പുത്രന്മാരിൽ ഒരാളാണ്. ശിവഭക്തനായ ബാണാസുരന് പുരാണങ്ങളിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. ആയിരം കൈ കളുള്ള അസുരരാജാവായാണ് ബാണാസുരനെ പല കഥകളിലും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പൗത്രനായ അനിരുദ്ധനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയിലും ബാണാസുരൻ പ്രധാന കഥാപാത്രമാണ്. മഹാബലിയുടെ പുത്രന്മാരിൽ നമുചി എന്ന പേരും ചില പുരാണ പരമ്പരകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ മഹാബലിക്ക് അനേകം സന്താനങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും വിവിധ പുരാണകഥകളിൽ അവരിൽ പലരുടെയും പേരുകൾ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. രത്നമാല എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പുത്രിയെക്കു റിച്ചുള്ള കഥയും വാമനപുരാണ പരമ്പരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രസിദ്ധമാണ്. വാമനനെ കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വന്തം മകനായി ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം രത്നമാലയ്ക്കുണ്ടായെന്നും പിന്നീട് ആ ആഗ്രഹത്തിന് വിരുദ്ധമായ വികാരങ്ങൾ ഉണ്ടായെന്നും പറയുന്ന കഥാപരമ്പരകളും നിലവിലുണ്ട്.

മഹാബലിയുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭവമാണ് വാമനാവതാരം. യാഗം നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന മഹാബലിയുടെ അടുക്കൽ വിഷ് ണു വാമനരൂപത്തിൽ എത്തി. മൂന്നു അടി സ്ഥലം ദാനമായി ചോദിച്ച വാമനന് മഹാബലി വാക്കു നൽകി. തുടർന്ന് വാമനൻ ത്രിവിക്രമരൂപം സ്വീക രിച്ച് ഒരു പാദംകൊണ്ട് ഭൂമിയും മറ്റൊന്നുകൊണ്ട് ആകാശവും അളന്നു. മൂന്നാമത്തെ പാദം വയ്ക്കാൻ സ്ഥലം ചോദിച്ചപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് സമർപ്പിച്ചു.

ഇതിലൂടെ മഹാബലിയുടെ വാക്കുപാലനവും ദാനമഹത്വവും കൂടുതൽ ഉയർന്നതായി പുരാണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മഹാബലിയെ പാതാ ളത്തിലേക്ക് അയച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്തിയിലും ധർമ്മനിഷ്ഠയിലും പ്രസന്നനായ വിഷ്ണു അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക അനുഗ്രഹം നൽകിയെന്നാണ് വിശ്വാസം. കേരളീയ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഈ കഥയ്ക്ക് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. വർഷത്തിലൊരിക്കൽ തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ മഹാബലിക്ക് ഭൂമിയിലേക്ക് വരാൻ അനുവാദം ലഭിച്ചുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിന്റെ സ്മരണയായാണ് ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നത്. ജാതി, മതം, സമ്പത്ത് തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കതീതമായി എല്ലാവരെയും ഒരു പോലെ പരിഗണിച്ച നീതിമാനായ രാജാവിന്റെ കാലത്തെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഉത്സവമായാണ് കേരളീയ മനസ്സിൽ മഹാബലി നിലകൊള്ളുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് മഹാബലിയുടെ കുടുംബപാരമ്പര്യം ഒരു അസുരവംശത്തിന്റെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല. ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച് പ്രഹ്ലാദനി ലൂടെ ഭക്തിയും വിരോചനനിലൂടെ പാരമ്പര്യവും ഏറ്റുവാങ്ങിയ മഹാബലിയിൽ ദാനധർമ്മത്തിന്റെയും വാക്കുപാലനത്തിന്റെയും മഹത്വം കൂടി പ്രകടമായതായും കാണാം. മഹാബലിയുടെ സന്തതികളിൽ ബാണാസുരനെ പോലുള്ള ശക്തരായ കഥാപാത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയരായി. പ്രഹ്ലാദന്റെ ഭക്തി, വിരോചനന്റെ വംശപാരമ്പര്യം, മഹാബലിയുടെ ദാനശീലം—ഇവയെല്ലാം ചേർന്നാണ് മഹാബലിയുടെ കുടുംബകഥയ്ക്ക് പുരാണങ്ങളിൽ സവിശേഷമായ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നത്.